π.Λίβυος

Ένοχα σκοτάδια

2012-01-23T13:06:00.007+02:00

Σταματήστε να ψάχνεται τον τέλειο εαυτό, τα τέλεια παιδικά χρόνια, τους τέλειους γονείς, τους τέλειους συζύγους και φίλους, τους τέλειους πνευματικούς και ψυχολόγους. Μην βασανίζεστε και μην βασανίζεται τους άλλους. Αποδεχθείτε την πραγματικότητα που είναι παράδοξη και ζήστε μαζί της. Χειρότερη από την αμαρτία, πιο σκοτεινή και αιμοβόρα, είναι η αλαζονεία της τελειότητας. Πρόσεξε αδελφέ γιατί πίσω από την δίψα σου για την τελειότητα ίσως να κρύβεται το πιο βάρβαρο προσωπείο σου. Τι ωφελεί να βρεις την «αρετή» χάνοντας την ανθρωπιά σου, την ησυχία και γλυκύτητα σου; Τι να την κάνεις την "αλήθεια" όταν θα έχεις χάσει την αγάπη;

Αποδέχομαι την ανθρωπινότητα μου και προσπαθώ μέσα από την θεραπευτική της εκκλησίας να φωτίσω τα σκοτάδια εντός μου. Απαλά, ήσυχα,γλυκά και αγαπητικά. Ανοίγω ένα φως στο υπόγειο δεσμωτήριο του εσώτερου εαυτού μου και περιμένω. Κάθε μέρα, λίγο, ελάχιστα, αλλά σταθερά το Φως εισέρχεται και καθαρίζει.
Εάν ανοίξω απότομα τα παράθυρα θα τρομάξω, θα τρελαθώ από την ακαταστασία του δωματίου. Τι αράχνες, τι σκόνες, τι υγρασίες, τι ακαταστασία!!!
Θεέ μου μη με αφήσεις να δω απότομα την καρδιά μου, δεν αντέχω όλη την Αλήθεια μου. Γι αυτό κάθε μέρα φεύγω, φεύγω με διάφορους τρόπους μακριά από την καρδιά μου. Φοράω μάσκες και παίζω ρόλους για να μην κοιτάξω μέσα μου. Ξέρεις Εσύ!!
Γι αυτό σου λέω Θεέ μου άνοιγε χαραμάδες, εισελθε ως φως ιλαρό εντός μου και αποκάλυπτε τα συντρίμμια της υπάρξεως μου. Μέχρι να καθαρίσει όλο το δωμάτιο. Δεν βιάζομαι, δεν ανυπομονώ, δεν αγχώνομαι. Εγώ θα περιμένω. Εσύ ξέρει πως και πόσο θα χρειαστεί. Αφήνομαι στην ροή της ζωής, στα μαθήματα της ύπαρξης που θα φέρει η πρόνοια Σου. Άλλωστε η αγάπη πάντα αργεί μια μέρα. Και το θαύμα σου χρόνια ικανά.

π. Λίβυος

Σε είπαν εγωιστή;

2012-01-19T12:59:00.013+02:00

Να μη διαλέγετε αρνητικούς τρόπους για τη διόρθωσή σας...
Όλα να γίνονται μα απαλό τρόπο, αβίαστα.
(Γέροντας Πορφύριος)

Σου είπαν ότι είσαι εγωιστής; Ναι ίσως. Πρέπει να το δεις σοβαρά. Αλλά ως παιγνίδι αυτοθεραπείας και όχι ως κατηγορία. Διότι δεν είναι τίποτε άλλο από ταμπέλες που βάζει ο κόσμος και η κοινωνία αγνοώντας την ανθρώπινη ψυχή.

Ο Χριστός μας είπε “Μη κρίνετε κατ' όψιν, αλλά την δικαίαν κρίσιν κρίνατε”. Όχι γιατί δεν πρέπει να έχουμε κρίση. Αλλά διότι πρέπει να αποφεύγουμε την επίκριση πάνω στους αδελφούς μας. Οχι για λόγους "ηθικούς". Αλλα για λόγους υπαρξιακούς. Γιατι ποτέ μα ποτέ δεν μπορείς να μάθεις απόλυτα και να γνωρίζεις σε βάθος πως και για ποιους λόγους αυτο το μοναδικό πρόσωπο δόμησε και διαμόρφωσε την προσωπικότητα του. Πια βαθύτερη ανάγκη το ώθησε να αναπτύξει αρνητικές πτυχές της υπάρξης του.

Εσύ να ξέρεις ότι όλες οι άμυνες του "Εγώ" δεν έγιναν τυχαία. Χρειάστηκε να κτιστούν για να μπορείς τώρα εσύ και εγώ να μιλάμε. Αλλιώς δεν θα υπήρχαμε. Δεν θα αντέχαμε να υπάρχουμε. Πρόνοια και σοφία Θεού ήταν. Εκείνος τις εγκατέστησε εντός της υπάρξεως μας. Σου χρειαζόντουσαν και ίσως ακόμη να σου χρειάζονται.
Εάν δεις ότι πλέον δεν σου χρειάζονται τότε πέτα της και συνέχισε το ταξίδι. Αλλά μην ντρέπεσαι για τις άμυνες του "Εγώ" σου. Σε αυτές οφείλεις την ψυχολογική σου επιβίωση, το ότι είσαι εδώ.

Δεν θεραπεύεται το "Εγω" οταν το μισούμε. Αλλα οταν το αγαπήσουμε ως κομμάτι μας, ως δικής μας ιστορία που πλέον έληξε και πρέπει να προχωρήσουμε με άλλες ποιοτικές αποσκευές το πνευματικό μας ταξίδι.

Όμως πρόσεξε μην τις πετάξεις προτού βρεις κάτι πιο σημαντικό να βάλεις στην θέση τους ή προτού έλθει η Χάρις να της καταργήσει ή καλύτερα να τις μεταμορφώσει. Μέχρι τότε συμφιλιώσου μαζί τους και αγωνίσου για το καλύτερο. Όχι το τέλειο. Πρόσεχε. Τούτο δεν υπάρχει επί της γης. «Εις Άγιος, εις Κύριος…»

Μη χτυπάς, μη μαστιγώνεις, μην σιχαίνεσαι τον εαυτό σου. Δεν βοηθά αυτό. Αντιθέτως περιπλέκει περισσότερο τα πράγματα. Κάνει την οδύνη οδυνηρότερη. Δεν είναι αυτό χριστιανική ταπείνωση. Ταπείνωση δεν σημαίνει μιζέρια, αυτολύπηση, εξουθένωση της προσωπικότητας και μοναδικότητας σου. Αυτό είναι βλασφημία απέναντι στον δημιουργό σου Θεό. Ταπείνωση σημαίνει ξέρω ποιος είμαι. Αποδέχομαι τον εαυτό μου και παρακαλώ την Χάρι Του Θεού σε συνεργία με τον δικό μου αγώνα να μεταμορφώσει το υλικό της ύπαρξης μου.

Γι αυτό σου λέω «σταύρωνε» τα πάθη σου, απαλά, δίχως βία, ήσυχα και ταπεινά. Ποτέ όμως μην «σταυρώνεις» την προσωπικότητα σου. Εσύ είσαι κάτι μεγαλύτερο από τα πάθη και τις αρετές σου. Είσαι κάτι πέρα από όλα αυτά.

π. Λίβυος

Μέρες νόθες..

2012-01-09T09:37:00.002+02:00

Πολλές φορές η ζωή γλιστράει μέσα από τα χέρια μας. Χάνεται σε ρόλους που ποτέ δεν μας ανήκαν. Αρκεί μια στιγμή, για να συνειδητοποιήσουμε ότι, το δώρο που μας χαρίστηκε το πετάξαμε. Το σκορπίσαμε σε μέρες νόθες.
Η ομορφιά της ζωής αδιάφορα κωπηλάτησε στο βλέμμα μας. Κοιτάξαμε αλλά δεν είδαμε. Λιποταχτήσαμε από την ευθύνη να χαρούμε την ύπαρξη. Διαλέξαμε την θλίψη φοβούμενοι την χαρά. Οικειοθελώς παραδοθήκαμε και αυτόβουλα σκλαβωθήκαμε γιατί δεν αντέξαμε το χρέος της ελευθερίας. Κλάψαμε μπροστά στο θάνατο αλλά και να ζήσουμε δεν θελήσαμε.

π.Λίβυος

Υπαρξιακός Απολογισμός.

2011-12-31T10:34:00.007+02:00

Σε λίγες μέρες. Σε λίγες ώρες οι δείκτες των ρολογιών, τα φύλλα των ημερολογίων, μα πάνω απ’ όλα η ύπαρξη μας θα μετρήσει την αλλαγή, το πέρασμα, την φεύγα ενός ακόμη χρόνου.

Ενός χρόνου που κύλησε πάνω στις μέρες και τις ώρες, μα περισσότερος απαιτητικός κύλησε πάνω στην ψυχή και τα κορμιά μας.

Άφησε σημάδια. Σμίλεψε εμπειρίες. Ζωγράφισε λευκά και σκοτεινά τοπία. Σάρκωσε επιθυμίες, απέρριψε όνειρα. Ματαίωσε πόθους, αποκαθήλωσε μύθους, σταύρωσε και ανέστησε την ύπαρξη μας.

Πολλές φορές πονέσαμε αλλά στο τέλος χαρήκαμε. Αρκετές διερωτηθήκαμε το "γιατί", μα λίγο πριν την ολική απόγνωση, βρήκαμε το χαμένο νόημα. Ανακαλύψαμε ότι πίσω από τον Σταυρό ανατέλλει η Ανάσταση.

Δεν ήταν λίγες οι φορές που κάναμε λάθη. Αποτύχαμε στο ιδανικό και τέλειο της φαντασίας μας. Όμως κατανοήσαμε ότι σημασία έχει το μονοπάτι. Η προσπάθεια. Εκείνη που μας κάνει έμπειρους, σοφούς, αγίους, ικανούς για την ζωή και την περιπέτεια της ύπαρξης.

Αρκετές φορές είπαμε «αχ Θεέ μου γιατί να πονώ;..» Αλλά μέσα μας ξέραμε. Γνωρίζαμε. Ότι αυτός ο πόνος της ψυχής μας. Αυτές οι οδύνες θα γέννησουν την γνώση. Στην ζωή ο πόνος μας έκανε σοφούς, έμπειρους, ανθρώπινους και θεϊκούς.

Είπαμε " δεν μπορώ άλλο". Ομολογήσαμε συντετριμμένοι «κουράστηκα». Ναι, το είπαμε πολλές φορές. Μέσα στην δοκιμασία, την ώρα της εσωτερικής ερήμωσης. Έπειτα όμως όταν πέρασε η μπόρα, κι ήρθαν οι καλύτερες μέρες, ανακάλυψες ότι μπορούσες πολλά περισσότερα. Ότι ο Θεός είχε βάλει μέσα σου πολλές μεγαλύτερες δυνάμεις από αυτές που νόμιζες ότι είχες. Αυτές που ίσως φοβόσουν να ανακαλύψεις ότι διαθέτεις, γιατί σε άγχωνε η διαχείριση τους.

Άλλες φορές αισθανθήκαμε μέσα μας μια αντίφαση. Νιώσαμε να υπάρχει το καλό αλλά και το κακό. Αντίθετες δυνάμεις και θελήσεις πάλευαν στα σωθηκά μας. Εγδερναν και μάτωναν τα όνειρα μας. Μονάχα όμως όταν αποδεχθήκαμε φιλικά, δίχως τρόμο και ενοχές το παράδοξο της υπάρξεως μας, μπορέσαμε να μεταμορφώσουμε με την Χάρι Του Θεού το σκοτάδι σε φως.

Ήρθαν στιγμές που δεν αντέξαμε και πέσαμε. Αμαρτήσαμε. Αστοχήσαμε. Και αυτό μας πλήγωσε. Χάλασε την αυτοεικόνα μας. Γέμισε ενοχές το προσωπικό μας τοπίο. Αλλά με τον καιρό κατανοήσαμε ότι πολλές φορές μια πτώση, μια αμαρτία μας ανοίγει στην χάρη και το έλεος πολύ περισσότερο από την αλαζονεία της αρετής. Άλλωστε ο Χριστός προτιμά έναν αμαρτωλό πάρα έναν ενάρετο αλαζόνα.

Πολλές φορές υποδυθήκαμε ρόλους που δεν μας ανήκαν, αλλά μονάχα όταν επιτρέψαμε να είμαστε ο πραγματικός εαυτός μας, νιώσαμε την χαρά.

Ψάξαμε την χαρά στα μεγάλα, στα σχεδιασμένα και αριστα προγραμματισμένα. Αλλα με την ματαίωση μάθαμε οτι η χαρά βρίσκεται στα απλά και καθημερινά. Δίπλα μας, μεσα μας. Απλά πρέπει να τις επιτρέψουμε να υπάρξει στην ζωή μας.

Τέλος στο χρόνο που έφυγε ήρθαν και απώλειες. Μάχαιρα δίστομος στα στήθη. Κορμί και ψυχή σε θλίψη. Βηματισμός στα όρια της απόγνωσης. Πείνα και δίψα για νόημα και ελπίδα. Όμως μονάχα εμπιστευόμενοι Εκείνον. Αισθανόμενοι και όχι γνωρίζοντας ότι μας αγαπάει. Ψηλαφώντας το άρρητο μυστήριο του, ανοίξαμε την ύπαρξη μας και πλατύναμε τις καρδιές και τον ορίζοντα μας στο αλλιώς της ζωής. Στο επέκεινα του "τέλους".

Πονέσαμε για την έλλειψη και την απουσία. Την ορφάνια του βλέμματος μας. Την ερήμωση της καρδιάς μας. Αλλά κρατήσαμε την πίστη και την ελπίδα. Το βίωμα της ζωής που δεν γνωρίζει θάνατο.

Ζητούμενο το νέο χρόνο να ζήσουμε την ζωή που μας ανήκει. Με τον τρόπο που μας αποκαλύψε το Χριστός. Μια ζωη γεμάτη νόημα και υπαρξιακή πληρότητα. Εμείς και όχι άλλοι στη θέση μας. Για μας και όχι για τις προσδοκίες των άλλων. Μαζί με τους άλλους όχι όμως για τους άλλους. Χωρίς ενοχές για αυτό που υπήρξαμε. Δίχως φόβο για αυτό που είμαστε. Με ελπίδα και όνειρο για εκείνο που μπορεί να γίνουμε.

Εύχομαι σε όλους Χρόνια καλά και ευλογημένα!!!!

π. Λίβυος

Ο "Νεκρός" φορούσε ρολόι.

2011-12-28T18:24:00.000+02:00

Απόσπασμα απο το βιβλίο "Ο Κινέζος, ο Θεός και η Μοναξιά"

Για έναν «νεκρό» ο χρόνος είναι νεκρός. Για ένα «ζωντανό» είναι ψευδαίσθηση, γιατί στην ουσία δεν υπάρχει. Εμείς τον φτιάξαμε και τον συμφωνήσαμε, για να περιορίζουμε την ζωή μας. Για να βάζουμε σε πρόγραμμα την μόνη απρογραμμάτιστη πραγματικότητα, την ύπαρξη. Το μέγα θαύμα της ζωής θελήσαμε να το μετρήσουμε. Να το ορίσουμε, να το περιορίσουμε, να βάλουμε αριθμούς στο άπειρο. Να δεσμεύσουμε την ζωή μας σε παρελθόν, σε παρόν, σε μέλλον. Έτσι η ζωή και ο άνθρωπος διασπάστηκαν. Ο άνθρωπος χάθηκε από το διαρκές παρόν, το τώρα της ζωής. Πόσοι άνθρωποι δεν υπέφεραν και δεν υποφέρουν χαμένοι στις ενοχές του παρελθόντος. Χαμένοι στο άγχος, την αγωνία και την αβεβαιότητα του μέλλοντος. Χαμένοι στις σκιές της ύπαρξης. Εάν η ζωή έχει κάποιο νόημα, αυτό είναι στο τώρα. Είναι στο σήμερα. Είναι στην αναπνοή και την εκπνοή της στιγμής. Το παρελθόν είναι ένα πτώμα. Μια απειλητική σκιά που την αφήνουμε να μας κυνηγά. Το μέλλον είναι μια ψευδαίσθηση. Ένα παιγνίδι του νου μας. Μονάχα το τώρα υπάρχει. Ο ορισμός της ζωής σε χθες, σήμερα, αύριο, είναι τυραννία. Τυραννία για την ζωή, τον άνθρωπο. Είναι τυραννία του προγραμματισμού. Της μεθόδου, του σχεδίου, του ρολογιού που χτυπάει απειλητικά και σου μετράει, σου τρώει την ζωή. Τυραννία γιατί πρέπει να γιορτάζεις συγκεκριμένες μέρες αντί για κάθε μέρα. Να αγοράζεις και να καταναλώνεις. Να δουλεύεις για τον χρόνο, τον χρόνο του κέρδους.

Το "καρουζέλ" της ζωής μας...

2011-12-24T20:01:00.008+02:00

του π.Χαράλαμπου Παπαδόπουλου(Λίβυου)

-Ενα Χριστουγεννιάτικο Διήγημα-

Έξω είχε αρχίσει από τα χαράματα να χιονίζει. Το κρύο είχε μαλακώσει. Όποτε χιονίζει το κρύο μαλακώνει. Όπως ο πόθος σαν κατακτήσεις το ποθούμενο. Είχε πραγματικά στηθεί ένα παραμυθένιο σκηνικό.

Οι λευκές πυκνές τουφίτσες έπεφταν με δύναμη σκορπίζοντας χαμόγελα στην μεγάλη παρέα της σάλας. Άπαντες είχαν στριμωχτεί στην τζαμαρία.

Το λευκό τοπίο μας προκαλούσε απαιτητικό. Τέτοιες στιγμές σπιρτώνει το βλέμμα και τα κορμιά διψάνε παιγνίδι.

Ανοίξαμε την πόρτα και όλοι ξεχύθηκαν στην αυλή που έμοιαζε έτοιμη για γάμο. Νύφη κατάλευκη. Το χιόνι απάτητο. Παρθένο. Κανείς δεν ήθελε να ασελγήσει στο τοπίο. Ωστόσο ο πειρασμός ήταν απίστευτα απροσπέραστος. Ξεχυθήκαμε όλοι γεμίζοντας το λευκό σεντόνι πατημασιές. Αδέλφια, ξαδέφλια, φίλοι, όλοι μια παρέα. Γέλια, φωνές, κορμιά, καρδιές σε έκταση. Και όλα τούτα γιατί το θέλαμε. Γιατί το αποφασίσαμε να χαρούμε. Ποιος άραγε να φτιάχνει την χαρά και ποιος το δάκρυ;

Μέσα το τζάκι σκορπούσε ζεστασιά και θαλπωρή. Όλα γιορτινά και φωτεινά. Το τραπέζι στολισμένο με χρυσαφένια τραπεζομάντηλα. Κόκκινες πετσέτες και κεριά διαμόρφωναν μια ιδανική γιορτινή ατμόσφαιρα. Τα φαγητά φτιαγμένα με ιδιαίτερο γούστο και φροντίδα. Άλλωστε οι μέρες απαιτούσαν το καλύτερο, το πιο ποιοτικό, το σχολιανό που φωτίζει την καθημερινότητα χαρίζοντας της άλλη διάσταση.

Σε λίγο όλοι είχαμε κάτσει γύρω από το τραπέζι. Υψώσαμε τα ποτήρια μας και είμαστε έτοιμοι για τις ευχές της ημέρας προτού ηχήσουν χαρμόσυνα τα κρύσταλλα των ποτηριών.

Άξαφνα όλα κόπασαν!! Σίγησαν τα γέλια. Οι φωνές χάθηκαν. Όλα χάθηκαν και σκορπίστηκαν στο άκουσμα ενός επίμονου και απαιτητικού ήχου. Όχι, όχι, δεν είναι ο ήχος από το τσούγκρισμα των ποτηριών. Ούτε η καμπάνα της εκκλησιάς. Το καταραμένο ξυπνητήρι ήταν. Πήγε πάλι 3:00π.μ.; Πως περνάει αυτή η ώρα; Και πάντα εναντίον της ζωής.

Δεν είναι που έπρεπε να αφήσει τα ζεστά στρωσίδια του κρεβατιού της, να ανοίξει τα βλέφαρα που επαιτούσαν λίγη ακόμη ξεκούραση και με το δίκιο τους διαμαρτύρονταν. Ούτε που θα έβγαινε χαράματα για το μεροκάματο. Αλλά να ρε παιδί μου, ήταν τόσο γλυκό αυτό το όνειρο. Ένιωθε τόση ζεστασιά στα στήθη της. Τόση ηρεμία στην καρδιά και όλο της το σώμα. Λες και είχε ξαναγεννηθεί σε μήτρα αγαπητική. Δεν ήξερε πόσο κρατάει ένα όνειρο, αλλά θα έδινε τα πάντα για να το ξαναζήσει.

Ωστόσο η πραγματικότητα δεν δικαιολογούσε άλλη καθυστέρηση. Έπρεπε να βγει έστω και απρόθυμα. Έστω και απόλυτα ράθυμα από το κρεβάτι της. Να αφήσει πίσω την ομορφιά του ονείρου και να χαθεί στην βαναυσότητα της πραγματικότητας. Πίσω όμως δεν άφηνε μονάχα το όνειρο αλλά κάτι πολύ σημαντικότερο. Την αιτία της ζωής της. Την κόρη της. Τα σχολεία είχαν κλείσει. Διακοπές Χριστουγέννων. Ο πατέρας της με τον μεγαλύτερο γιο της στην Γερμανία. Βλέπεις εδώ, δεν τα βγάζανε πέρα. Δεν υπήρχε δυνατότητα να ζήσουν όλοι μαζί. Χωρίσανε και ας μην το ήθελε κανείς.

-Για τα παιδιά ρε γυναίκα. Δεν γίνεται αλλιώς. Δεν το βλέπεις; Τι να κάτσω εδώ, να πεινάμε όλοι μαζί; Θα περάσουν τα χρόνια. Θα κάνω ένα κομπόδεμα και θα έρθω πάλι πίσω.

Έτσι χώρισαν κι ας έλεγαν ότι είναι για λίγο. Εκείνη ένιωθε ότι είναι για πάντα. Εκείνο που την πλήγωσε βαθύτερα ήταν το παιδί. Ο γιος της. Δεν μπορούσε χώρια του. Τον ποθούσε η αγκαλιά της. Ωστόσο δεν μπορούσε να γίνει διαφορετικά. Έπρεπε να μοιράσουν τα παιδιά. Αυτή κράτησε το κορίτσι. Έμεναν μαζί σε ένα μικρό δυαράκι. Το παιδί πήγαινε στην Α’ Γυμνασίου. Κάθε πρωί σχολείο. Εκείνη κάθε πρωί, χαράματα σχεδόν, στο Μετρό. Καθαρίστρια. Ανασφάλιστη. Δίχως αργίες. Χωρίς γιορτές και σχόλες. Μονάχα δουλειά και μάλιστα στην κυριολεξία απλήρωτη. Πάνε τώρα τέσσερις μήνες που είχαν να τις πληρώσουν. Είναι τόσα λίγα, να μην στα δίνουν και στην ώρα τους, καταντάει τραγικό. Ωστόσο που να πας; Που θα βρεις καλύτερα ή περισσότερα; Όπου κι αν κινήσεις την εκμετάλλευσης θα συναντήσεις. Έτσι με τον καιρό συμβιβάστηκε. Άλλωστε το κορίτσι της είχε ανάγκες. Κάθε μέρα μεγάλωναν οι ανάγκες, μειώνονταν οι πόροι. Αλλά δεν απογοητευόταν. Είχε μάθει να παλεύει. Να μάχεται σαν γνήσιο θηλαστικό για τα παιδιά της. Ήξερα βαθιά μέσα της, ότι θα τα καταφέρει.

Πρωινή βάρδια ημέρα Χριστουγέννων. Κόσμος πολύς δεν υπήρχε. Τέτοια μέρα οι περισσότεροι ήταν στα σπίτια τους. Με τις οικογένειες τους. Οικογένεια. Αυτή η λέξη, αυτή η εικόνα χαράκωνα βαθιά την ύπαρξη της. Αυτή πλέον δεν μπορούσε να έχει οικογένεια. Της στέρησαν το δικαίωμα να ζει με εκείνους που αγαπούσε.

Σκούπιζε, κυλούσε τον κουβά με το θολό, βρώμικο νερό, και σφουγγάριζε την αποβάθρα. Που και πού σκούπιζε και τα δικά της δάκρυα. Όταν δεν την έβλεπε κανείς, έβγαζε από την βαθιά τσέπη της γαλάζιας ρόμπας της, την φωτογραφία των παιδιών της. Ήταν ο γιος με την κόρη της αγκαλιά. Μπροστά σε ένα μεγάλο Χριστουγεννιάτικο δέντρο. Τότε που ήταν οικογένεια. Που ζούσαν όλοι μαζί και γιόρταζαν την ζωή. Την κοιτούσε αναστενάζοντας. Δάκρυζε. Αλλά δεν ήθελε να αφήσει την απογοήτευση να στοιχειώσει την ψυχή της. Όχι. Έπρεπε να σταθεί στην ζωή. Να ζήσει έστω και δύσκολα.

-Δόξα τω Θεώ, περάσαμε κι όμορφες μέρες. Περάσαμε και καλά χρόνια. Έχει ο Θεός. Θα έρθουν πάλι καλύτερες μέρες. Αυτά μονολογούσε και καμάρωνε τα δυο αγγελούδια της.

Ακούστηκε ο συρμός. Είχε πάει πλέον μεσημέρι. Όλα τα σπιτικά γιόρταζαν. Εκείνη τραβούσε τον κουβά και την σκούπα από την αποβάθρα τέσσερα στην αποβάθρα πέντε και πάλι από την αρχή.

Άκουσε την πόρτα του τρένου να ανοίγει. Βήματα λίγα. Δεν κοιτούσε. Είχε πλέον συνηθίσει τα πρόσωπα και δεν της προκαλούσαν έκπληξη.

Όμως αυτό το περπάτημα που ηχούσε πίσω της και όλο ζύγωνε κοντά της, το γνώριζε καλά. Αυτή την μυρωδιά την ήξερε. Τα βήματα γινόντουσαν όλο και πιο γρήγορα, όλο και πιο κοντινά. Έστριψε απότομα το πρόσωπο της.

-Αχχ τι κάνεις εδώ κορίτσι μου; Γιατί δεν είσαι σπίτι μας;

Ήταν η κόρη της. Ντυμένη γιορτινά. Πραγματική κουκλίτσα.

-Τι να κάνω σπίτι ρε μάνα τέτοια μέρα; Άνοιξα την τηλεόραση και έδειχνε ανθρώπους να γελούν, να γλεντήζουν, να πίνουν και να τρώνε. Δίπλα άκουγα τους γείτονες να τσουγκρίζουν τα ποτήρια τους και να φωνάζουν «…και του χρόνου, χρόνια πολλά!!!». Δεν άντεχα να τους ακούω. Ούτε να τους βλέπω. Ένιωσα απίστευτη μοναξιά. Με πήρε το παράπονο. Έτσι είπα να’ ρθω να σε βρω. Να είμαστε μαζί. Έστω και εδώ. Αλλά μαζί.

Την έσφιξε όσο πιο γλυκά μπορούσε στην αγκαλιά της. Έμειναν όσο μπορούσαν στον ήχο της σιωπής. Την άρπαξε από το χέρι δυνατά. Τράβηξε με δύναμη την ποδιά υπηρεσίας. Την έκανε ένα κουβάρι και την πέταξε στης ράγες του συρμού.

-Έλα. Πάμε.

-Που πάμε; Τι κάνεις;

-Ξέρω τι κάνω. Σήμερα είναι γιορτή, είπε και με ορμή την τράβηξε στις μεγάλες κινούμενες σκάλες εξόδου. Βγήκαν στην μεγάλη πλατεία με το μεγάλο πολύχρωμο δέντρο. Άρχισαν να τρέχουν στους δρόμους που έρημοι ήταν όλοι δικοί τους. Αγόρασαν μαλί της γριάς από ένα πλανόδιο μικροπωλητή που έλεγε ωραία αστεία σε όποιο πλησίαζε το φορητό μικρομάγαζο του, γλυκαίνοντας τους περαστικούς. Παρακάτω είδαν ωραία, μεγάλα, ζεστά κάστανα που τα γυρνούσε στο μαγκάλι ένας γεράκος με όμορφο χαμόγελο. Περπάτησαν δυο τετράγωνα παρακάτω που ένα περιοδεύων Λούνα Παρκ είχε στήσει το Καρουζέλ. Επαιξε μαζί της σαν παιδί. Γέλασαν με την καρδιά τους, έπαιξαν με τα κορμιά τους. Χάρηκε η ψυχή τους. Επέλεξαν να ζήσουν όσο μπορούσαν και όπως μπορούσαν το δικό τους παραμύθι. Είχε ήδη αρχίσει να χιονίζει.

Ο Θεός της Αγάπης και της Ελπίδας θα έλθει και φέτος...

2011-12-22T09:34:00.003+02:00

του Ανδρέα Χ. Αργυρόπουλου

Ο Χριστός θα έλθει όχι σαν Θεός - κριτής και εξουσιαστής των ανθρώπων αλλά σαν φίλος και σωτήρας

Πριν λίγα χρόνια, ο Αντώνης Σαμαράκης σε μια συνέντευξή του σε καθημερινή εφημερίδα των Αθηνών, ανέφερε με το δικό του ξεχωριστό τρόπο, πως ο Χριστός φέτος δεν θα έλθει, γιατί μπούχτισε πλέον με αυτά που συμβαίνουν στον κόσμο. Όμως ΟΧΙ. Δεν θα τους κάνει τη χάρη o Χριστός. Θα έλθει και φέτος. Κάποιος που αγαπάει θεϊκά, δεν μπουχτίζει, η αγάπη Του δεν έχει όρια. Και θα έλθει όπως πάντα μέσα στη φάτνη Του, όχι σε έπαυλη, όχι εν μέσω των επισήμων, αλλά εν μέσω απλών ανθρώπων. Θα κάνει πάλι αυτή την επιλογή, γιατί ξέρει καλά πως δεν έρχεται για να υπηρετηθεί, αλλά για να υπηρετήσει.

«Ο Υιός του ανθρώπου ουκ ήλθε διακονηθήναι αλλά διακονήσαι», λέει η Γραφή. Η άφιξή Του, όπως και τότε, θα προκαλέσει όλους αυτούς που βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά. Αυτούς που έχουν μάθει να εκμεταλλεύονται και να καταδυναστεύουν τους λαούς και τις κοινωνίες. Το πολιτικό, κοινωνικό και θρησκευτικό κατεστημένο, όλους αυτούς που από νήπια τον αντιμετώπισαν και τον αντιμετωπίζουν σαν ξένο. («Τον εκ βρέφους ως ξένον ξενωθέντα εν κόσμω»), σαν περίεργο θα λέγαμε, και τον κυνήγησαν σε όλη τη δημόσια δράση Του, καταφέρνοντας στο τέλος να τον θανατώσουν. «Ο Χριστός», γράφει μια μεγάλη μορφή της σύγχρονης Ορθοδοξίας, ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος, «παραμένει ξένος στις άδικες επιλογές που καθορίζουν την πορεία του κόσμου, βάσει των δεδομένων “δογμάτων” της διεθνούς οικονομίας, της πολιτικής σκοπιμότητας, των ιδιοτελών στόχων των εκάστοτε ισχυρών». Ο Χριστός θα έλθει όχι σαν Θεός - κριτής και εξουσιαστής των ανθρώπων, αλλά σαν φίλος και σωτήρας. «Ουκ ήλθον ίνα κρίνω τον κόσμον, αλλ’ ίνα σώσω τον κόσμον» (Δεν ήλθα για να καταδικάσω τον κόσμο, αλλά για να τον σώσω). Θα έλθει ως απελευθερωτής, για να λυτρώσει τους ανθρώπους από κάθε μορφή δουλείας (πνευματική, κοινωνική, θρησκευτική), να τους απελευθερώσει από δεισιδαιμονίες, προλήψεις, ανασφάλειες, προκαταλήψεις και στερεότυπα.

Όπως είπε ο ίδιος, στάλθηκα «για να αναγγείλω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, να θεραπεύσω τους τσακισμένους ψυχικά, στους αιχμαλώτους να κηρύξω τη λευτεριά και στους τυφλούς ότι θα βρουν το φως τους» (Λουκ. 4, 18). Ο Χριστός θα έλθει και φέτος, για να ταρακουνήσει τη βολεμένη θρησκευτικότητά μας και τον υποκριτικό καθωσπρεπισμό μας.Δεν θα έλθει για τους λίγους, τους εκλεκτούς, αλλά για όλους, ιδιαίτερα γι’ αυτούς που δεν έχουν κανένα. Ο Χριστός ήλθε για ολόκληρη την Οικουμένη, για όλους τους λαούς. Όπως αναφέρει ο Απόστολος Παύλος, επιθυμία του Χριστού είναι «να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να λάβουν γνώση της αλήθειας». Αιώνες πριν τον ερχομό του Χριστού, ο Ψαλμωδός τονίζει προφητικά: «Και ενευλογηθήσονται εν αυτώ πάσαι αι φυλαί της γης, πάντα τα έθνη μακαριούσιν αυτόν και πληρωθήσεται της δόξης αυτού πάσα η γη» (…Και θα απολαύσουν τις ευλογίες Του όλες οι φυλές της γης και όλα τα έθνη θα Τον επευφημούν και θα Τον μακαρίζουν…ας πληρωθεί από τη δόξα Του όλη η γη», (Ψαλμ. 71: 17, 19).

Σε μια εποχή παράξενη και απρόβλεπτη σαν τη δική μας, που η ξενοφοβία και ο ρατσισμός απλώνονται παντού, έρχεται ο Χριστός, για να θυμίσει ότι δεν αποτελεί ιδιοκτησία κάποιων και μάλιστα ανάξιων, αλλά προσφορά σε όλους. Θα έλθει και, πριν καλά - καλά προλάβει να κάνει τα πρώτα βήματα στη ζωή, θα αναγκαστεί να μεταναστεύει, όπως χιλιάδες συνάνθρωποι μας στις μέρες μας. Απ’ τη Βηθλεέμ που γεννήθηκε, φυγαδεύτηκε αμέσως στην Αίγυπτο, γυρνάει στη Ναζαρέτ, όπου και μεγαλώνει. Ο Υιός του Ανθρώπου θα φτάσει στο σημείο να μην έχει «που την κεφαλήν κλίναι», (που να γύρει το κεφάλι), όπως ακριβώς στις μέρες μας η φτωχολογιά του τρίτου κόσμου, τα εκατομμύρια πρόσφυγες, οι εγκαταλελειμμένοι, οι μοναχικοί, οι περιθωριακοί, οι άνεργοι. Θα έλθει, λοιπόν, για να δώσει χαρά και ελπίδα σ’ όλους αυτούς που, όπως ο Θεός τους, δεν έχουν «πού να γύρουν το κεφάλι τους». «Τω ονόματι αυτού τα έθνη ελπιούσι», γράφει ο Ματθαίος (στο όνομά Του ελπίζουν όλα τα έθνη).

Έρχεται ο Θεός της ελπίδας και της χαράς. Το ερώτημα είναι πώς Τον περιμένουμε. Είναι αλήθεια ότι στις μέρες μας το νόημα των Χριστουγέννων έχει χαθεί για τους περισσότερους. Έτσι εξηγείται, ίσως, γιατί έχει χαθεί και η ανθρωπιά.Αξίες της παράδοσής μας, που κατ’ εξοχήν βιώνονται αυτές τις μέρες, όπως η αδελφοσύνη, η αλληλεγγύη, η συντροφικότητα, έχουν μπει στο περιθώριο. Τη θέση τους έχουν πάρει η καταναλωτική μανία και η επίδειξη. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος μας θυμίζει ότι ο εορτασμός των Χριστουγέννων δεν πρέπει να γίνεται με τρόπο που να φροντίζει ο ένας να ξεπεράσει σε σπατάλη τον άλλον και, μάλιστα, αυτό να γίνεται τη στιγμή που άλλοι άνθρωποι πεινούν και έχουν ανάγκες. Ο Θεός της ΑΓΑΠΗΣ και της ΕΛΠΙΔΑΣ θα έλθει και φέτος και ο ερχομός Του θα είναι ακόμα πρόκληση και πρόκληση. Αν θέλετε να τον συναντήσετε, μην ψάξετε στα εορταστικά shows των τηλεοπτικών καναλιών ούτε στα γυαλιστερά περιοδικά για νεογιάπηδες. Σας περιμένει στους στενούς δρόμους γύρω απ’ την Ομόνοια, στους καταυλισμούς των προσφύγων, στα στρατόπεδα των αιχμαλώτων, στα ορφανοτροφεία, στις σελίδες του Παπαδιαμάντη, του Κόντογλου, του Ντοστοφιέφκσι, στη Λειτουργία το πρωί των Χριστουγέννων.Η μέρα της χαράς, της ελπίδας και της χαμένης μας ανθρωπιάς, πλησιάζει.«Χριστός γεννάται, δοξάσατε!»

Να αληθεύει η ζωή...

2011-12-16T11:47:00.007+02:00

Αγαπητοί φίλοι και φίλες του blog.

Επειδή αρκετοί αναγνώστες μου ζήτησαν να πω δυο λόγια για το βιβλίο «Ο Κινέζος, ο Θεός και η Μοναξιά», ώστε να έρθουν σε επαφή με το περιεχόμενο του, θα προσπαθήσω σύντομα να σας το παρουσιάσω.

Πρόκειται για δεκαοκτώ διηγήματα. Δεκαοκτώ αυτοτελής ιστορίες από την ζωή και για την ζωή. Τα κείμενα δεν είναι αυτοβιογραφικά, παρά μονάχα από ένα. Ωστόσο όλα έχουν αφορμές και πυρήνα έμπνευσης αληθινά περιστατικά.

Κυρίαρχο αίτημα των διηγημάτων είναι η επαφή με την ζωή. Την ζωή όχι ως μια απλή επιβίωση, αλλά την ζωή ως έκταση και θαύμα.

Το ζητούμενο αυτού του βιβλίο είναι η ανακάλυψη της ζωής ως δώρο. Δυστυχώς ο πολιτισμός μέσα στο οποίο ζούμε μας θέλει δυστυχισμένους. Μας εκπαιδεύει από μικρά παιδιά για την δυστυχία. Σε τέτοιο βαθμό ώστε να νιώθουμε ένοχοι στην χαρά. Όλη η κοινωνική πραγματικότητα μέσα στην όποια γεννιόμαστε και αναπτυσσόμαστε, μας εκπαιδεύει ότι εάν θέλουμε να μας δώσουν σημασία, οι γονείς, οι δάσκαλοι ,η γυναίκα μας ή τα παιδιά μας, το κράτος και οι υπηρεσίες, θα πρέπει να είμαστε δυστυχισμένοι, μίζεροι και κακόμοιροι. Αυτό είναι ένα θέατρο, ένα παιγνίδι που συνειδητά ή ασυνείδητα παίζουμε όλοι στην ζωή μας.

Οι ήρωες όμως αυτού του βιβλίου, δεν είναι μίζεροι. Ούτε κακόμοιροι και δυστυχισμένοι. Δεν χρησιμοποιούν τον πόνο και τα βάσανα τους, ως άλλοθι.

Αναλαμβάνουν τις ευθύνες της ζωής τους. Παλεύουν για την πραγμάτωση των προσωπικών τους ονείρων. Δίνουν μάχες για την ατομική τους αξιοπρέπεια και ιδιαιτερότητα. Έρχονται σε άμεση σύγκρουση με τους κοινωνικούς ρόλους, τους νόμους, την άνευρη ηθική και διεκδικούν το δώρο της στιγμής, το δώρο της ζωής.

Δεν μεταθέτουν την ζωή στην μεταφυσική αλλά στο εδώ και τώρα. Γνωρίζουν ότι εάν εδώ δεν είμαστε καλά, πουθενά αλλού όπως και αν ονομάσουμε αυτόν τον χώρο δεν θα είμαστε καλά. Ο παράδεισος για τους ήρωες του βιβλίου είναι ένας γλυκός καρπός όχι μεταφυσικός, αλλά υπαρκτός στο τώρα της ζωής.

Μια ζωή που αφήνει γλυκιά γεύση και απαλά αποτυπώματα στην ύπαρξης μας, συνεχίζει και μετά θάνατο να λαμπρύνει την ψυχή μας.

Η ομορφιά αυτής της ζωής ανακαλύπτεται από τους πρωταγωνιστές των διηγημάτων στα απλά και καθημερινά. Η ευτυχία είναι απλή, αλλά δεν μας έμαθαν την τέχνη να την ζούμε. Η ευτυχία κρύβεται μέσα στο πρωινό καφέ, σε ένα περίπατο με συνείδηση. Στην συντροφιά ενός ανθρώπου. Στο βλέμμα ενός παιδιού, στην συνάντηση με τον Θεό, τους ανθρώπους, την φύση. Έλεγε ο Νίκος Καζαντζάκης «Η ευτυχία είναι απλή και λιτοδίαιτη - ένα ποτήρι κρασί, ένα κάστανο, ένα μαγκαλάκι, η βουή της θάλασσας...»

Οι πρωταγωνιστές του βιβλίου, προσπαθούν να βιώσουν την σχέση τους με τον Θεό και τον έρωτα μακριά από ενοχές, τύψεις, ψυχολογισμούς και νομικισμούς, ελεύθερα και αγαπητικά. Κυνηγάνε την ζωή που φεύγει μέσα από τα χέρια τους σκορπισμένη και δωρισμένη σε ένα σύστημα που είναι εναντίον του ανθρώπου.

Ανακαλύπτουν την χαμένη αθωότητα και παρθενικότητα τους στο παιδί που όλοι κρύβουμε μέσα μας, αλλά το οποίο πρώιμα και βίαια φιμώσαμε. Του πάψαμε το δικαίωμα να επιθυμεί, δεν του μάθαμε τον τρόπο να πραγματώνει τα όνειρα του.

Κυρίως οι ήρωες των διηγημάτων δρουν πέρα από την συμβατικότητα που μυρίζει θάνατο. Συναντιούνται πρόσωπο με πρόσωπο όπως ελπίζω να πράξετε και όσοι διαβάσετε αυτά τα διηγήματα με το ψέμα και την αλήθεια της ζωής.

Για όσους το διαβάσουν εύχομαι να κοινωνήσουν οι καρδιές μας. Ευχαριστώ!!!

Δως μου ένα όνειρο να κρατηθώ

2011-12-14T18:47:00.006+02:00

Δος μου ένα όνειρο να κρατηθώ... - Υπαρξιακή προσέγγιση της Καταθλίψεως.

του π. Χαράλαμπου Παπαδόπουλου- (Λίβυος)

Ο άνθρωπος της κατάθλιψης είναι ένας εσωτερικά οργισμένος άνθρωπος. Μια ύπαρξη γεμάτη αισθήματα επιθετικότητας κυρίως στραμμένα εσωτερικά. Είναι μια ψυχή απραγματοποίητων επιθυμιών. «Κλεμμένων» προσδοκιών. Εσώτερης οργής. Επιθετικότητας που χρόνια φωλιάζει στα υπόγεια δεσμά του αυτομίσους.

Οι επιθυμίες και οι πόθοι της καρδιάς του, τα προσωπικά όνειρα, έχουν χάσει τον δρόμο που οδηγεί στην έξοδο της εκδήλωσης, της δημιουργικότητας και της πραγμάτωσης. Η αποκατάσταση του ονείρου έχει αναβληθεί. Και τούτο λόγω ματαίωσης των πρώιμων επιθυμιών, του πρώτου ψυχικού συλλαβισμού.

Τα άρρητα που δεν ειπώθηκαν, τα μύχια που δεν φανερώθηκαν, η οργή που δεν εκδηλώθηκε και γενικότερα τα συναισθήματα που δεν εκφράστηκαν καίρια μεταμορφώθηκα σε αισθήματα αυτολύπης, αυτομίσους, μελαγχολίας και κατάθλιψης.

Τον μελαγχολικό που βλέπεις με σκυμμένο το κεφάλι, με τους ώμους κυρτωμένους σαν λαβωμένα φτερά, με το πρόσωπο και το κορμί κουρασμένο, ατημέλητο, εγκαταλειμμένο και με τα μάτια να ατενίζουν στο πουθενά του γιατί, ματαιώθηκε πρώιμα και βάναυσα. Προδόθηκε σε ότι αγάπησε και αφιερώθηκε με πάθος. Του είπαν φτάνει πια και εκείνος κρύφτηκε. Του είπαν εσύ δεν ξέρεις και σιώπησε. Εξαφανίστηκε στην νοσηρή μοναξιά της απόγνωσης. Στην σιωπή του εσώτατου διαλόγου του. Στα φαντάσματα των σκέψεων του. Που κάθε αργά φανερώνονται για να τρομάξουν την ησυχία του και να του θυμίσουν ότι κάποτε ζούσε και προσδοκούσε. Μιλούσε και κοιτούσε για αυτά που βαθύτερα ποθούσε. Μέχρι την στιγμή που του είπαν το μεγάλο πάψε, δεν μπορείς, δεν έχεις δικαίωμα να υπάρχεις, μην περιμένεις το όνειρο σου, εγκατέλειψε το.

Μόνο στην Ελλάδα οι άνθρωποι που γεύονται την πικρή γεύση της κατάθλιψης μετρούνται στις 60. 000 χιλιάδες επισήμως. Διότι στους ανεπίσημους λογαριασμούς μας, τους μη καταγεγραμμένους, στα άγνωστα θύματα της ιστορίας, σαφέστατα οι απώλειες ελπίδας είναι κατά πολύ περισσότερες. Έλα όμως που οι κοινωνίες ζούνε από αυτούς που ανεπίσημους.

Το ερώτημα που γεννάται και επιτακτικά αγωνιωδώς επιζητεί απάντηση είναι, υπάρχει διέξοδος από την απόγνωση της κατάθλιψης;

Η απάντηση είναι ότι σαφέστατα και υπάρχει. Αλλά αυτή η λύση δεν είναι μαγική. Για να φτάσει ένας άνθρωπος στα όρια και της απόγνωσης χρειάστηκε χρόνος. Διήλθε μέσα από γεγονότα και στιγμές που τον ψυχικά τον στιγμάτισαν. Δεν αντικαθίσταται έτσι εύκολα ο τρόπος σκέψης και ο τρόπος ζωής πολλών χρόνων σε μία μέρα ή σ’ ένα μήνα. Η έξοδος και η ανάκαμψη λοιπόν δεν μπορεί να γίνει αυτόματα. Χρειάζεται ικανός χρόνος που διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και σαφέστατα επιμονή και υπομονή «ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσασθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν.»ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 21:19

Μέθοδοι θεραπείες πλέον υπάρχουν αρκετοί και σημαντικοί. Οι περισσότεροι εκφράζονται μέσα από συστηματική ψυχοθεραπεία και άλλοι από σύγχρονες μορφές φαρμακευτικής αγωγής. Ωστόσο ολοένα και περισσότερο διαφαίνεται ότι ο ασφαλέστερος και ουσιαστικότερος τρόπος εξόδου από την οδύνη της κατάθλιψης είναι ο συνδυασμός και των δυο. Της ήπιας φαρμακευτικής αγωγής σε απόλυτο συνδυασμό της ψυχοθεραπευτικής μεθόδου. Τα αποτελέσματα είναι σημαντικά και ικανά για την ύπαρξη του πάσχοντα.

Είναι σημαντικό κατά την γνώμη μας να υπάρξει μια νοητική και συναισθηματική μετά-νοια του πάσχοντος. Γεγονός που δεν επιζητεί τόσο την λογική κατανόηση και επεξεργασία όσο και την συναισθηματική ωρίμανση και θέληση.

Εδώ κατά την προσωπική μου άποψη καταλυτικά μπορεί να συνεισφέρει η προσευχή. Δηλαδή η επαφή του εσωτερικού ανθρώπου με τον Θεό.

Ωστόσο συμπερασματικά θα μπορούσαμε να προτείνουμε ως σημεία αναφοράς και θεραπευτικού συλλογισμού συνεισφέροντας στην υπαρξιακή αφύπνιση του ατόμου μερικές προτάσεις προς ενεργοποίηση της προσπάθειας εξόδου.

Η μοναδική διέξοδος από τον κολασμό της απόγνωσης είναι ο άνθρωπος να έρθει σε ρήξη με ένα παρελθόν που το κληροδότησε πόνο και οδύνη ψυχική. Πως όμως θα γίνει αυτό όταν έχουμε μάθει από την μικρή μας ηλικία να αναπαράγουμε τα πρότυπα και τις μορφές ζωής των γονέων μας και του γενικότερου περίγυρου μας; Όταν ο νους μας έχει προγραμματιστεί στην αρνητικότητα και τον μηδενισμό;

1. Μονάχα όταν κατανοήσουμε σε βαθύ υπαρξιακό επίπεδο, νοητικό και συναισθηματικό, ότι η ζωή είναι δική μας. Ότι καλούμαστε εμείς να ζήσουμε και να πεθάνουμε. Ότι δεν μπορεί να ζήσει και να πεθάνει κανείς άλλος στην θέση μας όσο και αν μας αγαπάει και είναι πρόθυμος να πράξει. Στην γη αυτή δεν ήρθαμε για να ζήσουμε την ζωή κάποιου άλλου και έπειτα να πεθάνουμε χωρίς να έχουμε ζήσει εμείς, οι πόθοι μας, οι επιθυμίες μας.

2. Ότι η ζωή είναι πόνος αλλά είναι και έκταση. Και χρειάζονται εξίσου και οι δυο πραγματικότητες για να υπάρξουμε σε αρμονία.

3. Δεν έχει κανένα νόημα να κλαψουρίζουμε και να μεμψιμοιρούμε για εκείνα που δεν έχουμε, αλλά θα πρέπει να επικεντρωθούμε σε αυτά που έχουμε και σε αυτά που μπορούμε να κατακτήσουμε και να ζήσουμε.

4. Να εκφράζουμε τα συναισθήματα δίχως καθρέφτισμα. Δηλαδή χωρίς να ασχολούμαστε με την γνώμη που έχει ο άλλος για εμάς.

5. Επικεντρωνόμαστε σε μικρούς και άμεσους στόχους.

6. Ζούμε απλά αλλά δυνατά τις μικρές απτές χαρές της ζωής. Μη περιμένεις να έρθει το μεγάλο γεγονός για να χαρείς.

7. Μη προγραμματίζεις την χαρά. Βρες την σήμερα, τώρα, άμεσα και απλά. Είναι μπροστά στα μάτια σου.

8. Η ζωή έχει ένα βαθύτερο νόημα που πολλές φορές μας διαφεύγει και καλούμαστε να το ανακαλύψουμε ή απλά να το ζήσουμε ως χαρά της υπάρξεως.

9. Είμαστε μέρος ενός βαθύτερου σχεδίου και όχι ασήμαντες τυχαιότητες.

10. Η ζωή μας είναι το κριτήριο για την επιβίωση της ύπαρξης μας ακόμη και μετά θάνατο. Εδώ στο τώρα της στιγμής κρίνεται η ποιότητα της μεταφυσικής μας πραγματικότητας. Άρα η αξία της ζωής μας είναι μέγιστη.

Σε όλα αυτά εμείς ως Χριστιανοί και μέλη της Εκκλησίας έχουμε επίσης ακόμη περισσότερες δυνατότητες αντιμετώπισης της θλίψεως που αρνείται να χρησιμοποιήσει ένας άνθρωπος που βρίσκεται μακριά από την πίστη στο Θεό.

Θα αναφέρουμε ορισμένες και πάλι επιγραμματικά.

1. Το γεγονός της πίστεως. Αυτό ο άνοιγμα της υπάρξεως σε πραγματικότητες πέραν των αναγνωρισμένων ορίων.

2. Η συμμετοχή στην μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας.

3. Η προσευχή ως επικοινωνία με τον Θεό και τον βαθύτερο εαυτό μας.

4. Η νηπτική εργασία, εργασία κατά των παθών.

5. Η οδός της νηστείας που επιφέρει σε σωματικό και ψυχικό επίπεδο ουσιώδης βιοσυναισθηματικές αλλαγές.

Κυρίαρχα όμως και πάνω απ’ όλα υπάρχει η πρόταση ζωής που μας αποκάλυψε ο Χριστός. Μιας ζωής που αντανακλά στην ολοκλήρωση των βαθύτερων αναγκών μας, με αποτέλεσμα η ζωή μας να χαίρει πληρότητας. Ο Χριστός είναι η οδός και η ζωή. Είναι το πλήρωμα και η πληρότητα της ζωής που δεν γνωρίζει θάνατο. Ζώντας με τον τρόπο εκείνο που μας αποκάλυψε ο Ιησούς η ζωή μας ανασταίνεται στην χαρά και το φως της έκτασης, όχι γιατί δεν έχει πόνο ή δυσκολίες, αλλά γιατί ακόμη και αυτές τις δοκιμασίες του βίου τις μεταμορφώνει σε υπαρξιακό νόημα. Και ο άνθρωπος ψυχικά και σωματικά μια πείνα και δίψα έχει, το νόημα της ζωής. Να ζει με νόημα. Να ξυπνάει το πρωί με ένα σκοπό και να λέει χαλάλι στη ζωή που ζω.

Παρουσίαση βιβλίου...

2011-12-12T11:23:00.003+02:00

Το Βιβλιοπωλείο Ελευθερουδάκης
σε συνεργασία με τις Εκδόσεις Αρμός σας προσκαλούν
την Τρίτη 13 Δεκεμβρίου στις 20:00
στη παρουσίαση του βιβλίου του

π. Χαράλαμπου Παπαδόπουλου

Ο Κινέζος, ο Θεός
και η Μοναξιά

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι

π. Χαράλαμπος Κοπανάκης, Θεολόγος

Εμμανουήλ Καναβάκης, Ψυχίατρος

Εμμανουέλλα Γερογιαννάκη, Ιστορικός Πολιτικός Επιστήμων.

Η εκδήλωση θα γίνει στην αίθουσα Ανδρόγεω,
Δήμου Ηρακλείου (Ανδρόγεω 2).

Ψυχής Δρόμοι 2ο τεύχος

2011-12-08T09:57:00.001+02:00

Σε αυτό το τεύχος:

- Η θρησκευτική προκατάληψη στην Ψυχολογία

-Θρησκεία και ψυχική υγεία: πως σχετίζονται;

-Ναρκισσισμός και θρησκευτικότητα

-Μια συστημική θεώρηση της εκκλησίας

-'Αγιος Μάξιμος και ασυνείδητο

Γράφουν:

Πάουλ Τίλλιχ, Θάνος Λίποβατς, Αλέξανδρος Κοσματόπουλος, Μητρ. Σιατίστης Παύλος, Αλέξης Λάππας, π. Γεώργιος Δορμπαράκης, π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός, Harold Koenig, David Larson

Περί θλίψεως...

2011-11-29T10:25:00.011+02:00

Ένα πράγμα που μπορεί να βοηθήσει τον "καταθλιπτικό"(αναφορά σε ήπιες μορφές θλίψεως) είναι και η εργασία, το ενδιαφέρον για τη ζωή. Ο κήπος, τα φυτά, τα λουλούδια, τα δέντρα, η εξοχή, ο περίπατος στην ύπαιθρο, η πορεία, όλ’ αυτά βγάζουν τον άνθρωπο απ’ την αδράνεια και του δημιουργούν άλλα ενδιαφέροντα. Επιδρούν σαν φάρμακα. Η ασχολία με την τέχνη, τη μουσική κ.λπ. κάνει πολύ καλό. Σ’ εκείνο, όμως, που δίδω τη μεγαλύτερη σημασία είναι το ενδιαφέρον για την Εκκλησία, για τη μελέτη της Αγίας Γραφής, για τις ακολουθίες. Μελετώντας τα λόγια του Θεού, θεραπεύεται κανείς χωρίς να το καταλάβει.(Γέροντας Πορφύριος)

Σχόλιο: Αυτό το κειμενάκι θα μπορούσε κάλλιστα να βρίσκεται σε εγχειρίδιο Υπαρξιακής Ψυχοθεραπείας. Ήταν μεγάλος ο Γέροντας αλλά κι αυτόν όπως τόσους αλλους λίγοι, ελάχιστοι τον κατάλαβαν, οι πολλοί τον παρερμήνευσαν.

Διαβάζω τα κείμενα του, από την καταπληχτική έκδοση της Μονής Χρυσοπηγής "Βίος και Λόγοι" που διατήρησαν ακέραια και αυτούσια τα λογια του Γέροντος και έπειτα ακούω ομιλίες ή διαβάζω άρθρα πάνω στην διδασκαλία του και απογοητεύομαι. Υπάρχει τεράστια απόσταση απο το πνεύμα του Γέροντος.

Πραγματικά ελάχιστοι έχουν κατανοήσει το πνεύμα του Γέροντος Πορφυρίου. Γι ακόμη μια φορά αισθάνθηκα ότι διαβάζουμε με τα δικά μας μάτια, αυτά που θέλουμε και κατανοούμε εκείνα που αντέχουμε ή συμφέρουν το εγωτικό οικοδόμημα μας. Άλλωστε ειναι τέτοιες οι άμυνες του ψυχισμού μας που αποφεύγει και ξεχνάει εκείνα που τον οδηγούν στην συνάντηση του βαθύτερου εαυτού, της βαθύτερης αλήθειας.

Ας μην ξεχνάμε ότι ο μεγαλύτερος εχθρός, ο μεγαλύτερος φόβος του ανθρώπου είναι η συνάντηση με τον εαυτό του. Κάνει τα πάντα για να μην συναντηθούν.

π. Λίβυος

Ενός λεπτου στιγμή..

2011-11-26T20:36:00.004+02:00

Απόσπασμα από το προς έκδοση βιβλίου μου «Ο Κινέζος, ο Θεός, κι η Μοναξιά». Σελ.118, Εκδόσεις Αρμός. Αρχές Δεκεμβρίου στα βιβλιοπωλεία.

Ψιθυριστά σχεδόν για να μην χαλάσω την ιερότητα της στιγμής μουρμούρισα με δέος,

– Όσοι δεν ξύπνησαν ένα πρωί, την ώρα της αυγής, την στιγμή που γλυκοχαράζει, όχι απλά για να πάνε σε κάποια δουλειά αλλά για βιώσουν την αλήθεια, την ομορφιά, την δύναμη της ζωής, έχουν χάσει ίσως μια από τις σημαντικότερες πνευματικές εμπειρίες της ζωής τους. Την στιγμή εκείνη, τα δεύτερα του δευτερολέπτου που εναλλάσσεται το σκοτάδι της νύκτας με το πρώτο φως του ήλιου, την ώρα που αλλάζει η σκυτάλη του σύμπαντος και της ζωής, γίνεται μια μικρή, ιδιαίτερη, αδιόρατη στους μη έμπειρους σιγαλιά. Τα πάντα, ο άνεμος, το φεγγάρι, ο ήλιος, το φως, το σκοτάδι, τα άστρα, οι πλανήτες, τα ζώα, για μια στιγμούλα, τόση δα στιγμούλα, ησυχάζουν. Αργούν. Λες και κρατούν ενός λεπτού σιγή μπροστά στο Θαύμα, στο μυστήριο που ονομάζεται ζωή.

Έκανε φοβερό κρύο. Αλλά δεν μας ένοιαζε. Τίποτε δεν μπορούσε τουλάχιστον εκείνη την στιγμή να υπάρξει ως αντάλλαγμα. Άλλωστε για την στιγμή ζούμε. Η μόνη περιουσία του ανθρώπου. Γύρισα και κοίταξα τον Μπάμπη. Είχε δακρύσει. Είχε χαθεί στην σιωπή του μυστηρίου.

– Φίλε, κάθε μέρα στη σχολή μάς μιλάνε για τον Θεό. Αλλά αυτήν την κατάνυξη ποτέ δεν την έζησα. Κάθε μέρα μάς βάζουν να διαβάζουμε δεκάδες σελίδες από βιβλία που γράφουν για τον Θεό. Μας εξαναγκάζουν να κάνουμε προσευχές, αδιαφορώντας για το γεγονός ότι η προσευχή είναι δίψα κοινωνίας και όχι υποβολή. Όμως πίστεψέ με ποτέ, μα ποτέ, δεν βίωσα τέτοια εμπειρία. Κουράστηκα, αδελφέ μου, μέσα στα μη και τα πρέπει. Μας έκρυψαν από την αλήθεια και τις ομορφιές της ζωής. Μας έκλεισαν τις πόρτες, τα παράθυρα, μα κυρίως χειμώνιασαν τις καρδιές μας γεμίζοντάς τις με ψύχος δριμύ. Ενοχές, τύψεις, νόμους, κανόνες, απουσία χαράς. Η ζωή όμως δεν φυλακίζεται. Οταν το επιχειρήσεις τότε αυτή γυρνά πίσω χρόνια μετά να πάρει τα δανεικά της. Στο κλουβί, στην γυάλα, Θεό δεν συναντάς. Ο Θεός είναι ζωή και τον συναντάς μονάχα όταν ζεις.

Συνωμοσιολογία και αντισημιτισμός: ένα επείγον ποιμαντικό πρόβλημα

2011-11-24T18:10:00.004+02:00

του π. Βασιλείου Θερμού

Μερίδα του ελληνικού λαού χαρακτηριζόταν ανέκαθεν από την τάση να ανακαλύπτει παντού ξένο δάκτυλο, απόρρητα παρασκήνια, συνωμοσίες εις βάρος της πατρίδας μας και της πίστης μας, με έντονη τη συμμετοχή των Εβραίων σε αυτά. Τα τελευταία 2 χρόνια, όμως, το κακό παράγινε.

Τα βρώμικα νερά της συνωμοσιολογίας και του αντισημιτισμού πάντοτε και παντού επικρατούν σε καιρούς ανασφάλειας και φόβου. Η ξαφνική και ισοπεδωτική οικονομική κρίση έχει ωθήσει πολλούς συμπολίτες μας να βεβαιωθούν ότι σκοτεινά κέντρα, εμπνεόμενα από τον σιωνισμό, απεργάζονται τον αφανισμό της Ελλάδας, τόσο τον πολιτισμικό όσο και τον οικονομικό. Κάποιοι που πρόσφατα ανακάλυψαν τις δυνατότητες του διαδικτύου έχουν πλέον τραπή σε αχαλίνωτα σενάρια τα οποία διαδίδουν ηλεκτρονικά: πάντα κάτι πονηρό βρίσκεται πίσω από τα γεγονότα, πάντα κάποιοι «ειδήμονες» θα διαφωτισουν τους «αφελείς» για τις σκοτεινές πλευρές ορισμένων δημόσιων προσώπων, πάντα τα διάφορα μέτρα λαμβάνονται με απώτερο σκοπό να πληγή η πίστη και η πατρίδα. Αρχής γενομένης από τη περιβόητη (και τελικά διαψευσθείσα) δήλωση του Κίσινγκερ εναντίον του ελληνισμού μέχρι την άποψη ότι τα ταχυδρομικά τέλη των εντύπων αυξήθηκαν ώστε να χτυπηθή ο εκκλησιαστικός λόγος!

Κάθε κοινωνία διαθέτει τις παράνοιές της, κάθε λαός έχει τους συνωμοσιολόγους του. Αυτό που συμβαίνει στην ελληνική κοινωνία, όμως, ξεπερνά κάθε φαντασία. Με αφορμή το σοκ των οικονομικών μέτρων έχουν απελευθερωθή πλήθος από φοβίες που φώλιαζαν στο φαντασιακό των Ελλήνων. Με κορυφαίο σύμπτωμα την παλιά καταστροφική πληγή του αντισημιτισμού, η οποία κάποτε αιματοκύλισε τον κόσμο.

Το πρόβλημα θα ήταν σοβαρό έτσι κι αλλιώς, γίνεται όμως τραγικό όταν βλέπουμε να το υποδαυλίζουν και εκκλησιαστικά πρόσωπα. Μερίδα κληρικών, όλων των βαθμών, καθώς και λαϊκών θεολόγων και άλλων πιστών, έχουν προσχωρήσει άνευ όρων σε αυτή την παράνοια. Έχουν υιοθετήσει άκριτα τα «Πρωτόκολλα των σοφών της Σιών» αγνοώντας ότι αποτελούν χαλκευμένη προβοκάτσια εις βάρος των Εβραίων! Έχουν ασπαστή τη θεωρία ότι για όλα τα δεινά του ελληνισμού φταίνε οι Εβραίοι! (Το επικαλέστηκε και ο Χίτλερ για να κάνει τον λαό συνεργούς του). Έχουν αγκαλιάσει κάθε αλλοπρόσαλλη ή ανεύθυνη αντικαθεστωτική κίνηση, δηλαδή λένε αντανακλαστικά «όχι» σε ό,τι προέρχεται από φορείς της εξουσίας, νομίζοντας ότι ενσαρκώνουν ένα νέο αντιστασιακό φρόνημα. Δεν προκαλούν έκπληξη όλα αυτά αν σκεφθούμε πως υπήρξαν κληρικοί που προ ετών διατύπωσαν δημόσια την κατηγορία ότι όσοι προωθούν τη λειτουργική ανανέωση υπηρετούν τα σχέδια της «Νέας Εποχής»! Η είσοδος και κληρικών στην παράνοια συνιστά πραγματικότητα λίαν ανησυχητική για την Εκκλησία και για τον τόπο.

Ουδείς είναι τόσο αφελής ώστε να αγνοεί πως η πολιτική διαθέτει νοσηρά παρασκήνια και πως οι εξουσίες του αιώνος τούτου είναι πάντοτε βουτηγμένες στα συμφέροντα. Ουδείς επαρκώς ενημερωμένος πολίτης παραγνωρίζει τις ενίοτε σατανικές μεθοδεύσεις του καπιταλιστικού συστήματος. (Ο Παπαδιαμάντης ονόμαζε «διαρκή αντίχριστον» την πλουτοκρατία). Εδώ, όμως, πρόκειται για κάτι άλλο. Αυτό που ενοχλεί εδώ είναι η νοοτροπία εκείνων των χριστιανών (παρόμοια με της Αριστεράς) η οποία ωθεί κάποιους να γίνονται εκούσια περιθωριακοί, στο να διαλέγουν να στέκονται πάντα στο «αντί», για να μπορούν να βρίζουν ατεκμηρίωτα. Ενοχλεί η συλλήβδην στοχοποίηση ενός βασανισμένου λαού όπως ο εβραϊκός, τον οποίο ταυτίζουν με εγκλήματα της ηγεσίας του και των λίγων σιωνιστών. Ενοχλεί η μεγαλομανής αντίληψη πως η Ελλάδα αποτελεί κέντρο του κόσμου και άλλη δουλειά δεν έχουν οι ισχυροί παρά να βυσσοδομούν εις βάρος της.

Δεν είναι τυχαίο πως περισσότερο ευάλωτα στις προβληματικές αυτές στάσεις είναι άτομα τα οποία διαβάζουν λίγο, σκέφτονται υπεραπλουστευτικά, συνηθίζουν να ενημερώνονται αποκλειστικά ή κυρίως από το διαδίκτυο. Στην επαρχία και στα λαϊκά στρώματα των μεγαλουπόλεων φαίνεται πως η συνωμοσιολογία και ο αντισημιτισμός ανθούν περισσότερο.

Αυτές οι διαπιστώσεις έχουν κοινωνιολογικό και ψυχολογικό ενδιαφέρον, διότι δείχνουν πως υπάρχουν κοινωνικές ομάδες οι οποίες αποτελούν ευκολώτερο στόχο χειραγώγησης: απλά, όπως αυτή ελάμβανε χώρα από τους πολιτικούς στο παρελθόν, τώρα την επιχειρούν οι δήθεν «ειδήμονες» καθώς και πρόσωπα κύρους, όπως κληρικοί. Στην πραγματικότητα πρόκειται δηλαδή για μάζες, που δεν διαμορφώνουν προσωπική γνώμη αλλά άγονται και φέρονται από εκείνους που ξέρουν πώς να τις ξεσηκώνουν.

Τα προβλήματα με τις στάσεις που περιέγραψα είναι δύο. Από τη μια, αποπροσανατολίζεται ο πολίτης από την κύρια ευθύνη του, την μετάνοιά του δηλαδή για όσα δεινά και ο ίδιος, με την πονηριά ή με τη ολιγωρία του, επεσώρευσε στον δημόσιο βίο και στην οικονομία. Αποθαρρύνεται από την εσωτερική αλλαγή του για την οποία πρέπει να εργασθή ώστε να επικρατήσει κάποτε επιτέλους και στον τόπο αυτό η ευνομία αντί για τις διαπλοκές συμφερόντων. Με άλλα λόγια, η συνωμοσιολογία και ο αντισημιτισμός είναι κατ’ ουσίαν λαϊκιστικά μεγέθη, διότι χαϊδεύουν τον Έλληνα ψιθυρίζοντάς του πόσο σπουδαίος και αθώος είναι, ένα θύμα των κακών της εκάστοτε εποχής.

Το άλλο πρόβλημα είναι πνευματικό. Τα μεγέθη αυτά νοθεύουν την ίδια την ουσία του χριστιανικού μηνύματος. Αντί ο πολίτης να θέτει σε προτεραιότητα την ιδιότητα του πιστού και να αγωνίζεται να αποτελέσει «ζύμη» και «άλας» μέσα στην εποχή στην οποία εκλήθη από τον Θεό, εθίζεται στο αίσθημα του αδικημένου, του σπουδαίου, του εγωκεντρικού, του χολωμένου, του μισούντος, και εν τέλει του συκοφάντη. Αντί να θεραπεύονται, δηλαδή, διεγείρονται τα χαμηλά ένστικτα και πάθη του «φυσικού» ανθρώπου και ματαιώνεται η πνευματική ανάκαμψη του.

Απέναντι στην κατάσταση αυτή, και πριν γιγαντωθή περαιτέρω (αφού αγνοούμε για πόσο καιρό ακόμη η πατρίδα μας θα δοκιμάζεται από την οικονομική κρίση), φρονώ πως η ποιμαίνουσα Εκκλησία οφείλει να ενεργήσει άμεσα και κατάλληλα. Υπάρχει ένα επείγον ποιμαντικό πρόβλημα το οποίο οφείλουμε να μην υποτιμήσουμε καθόλου και ενώπιον του οποίου θα πρότεινα τις εξής δράσεις:

-Να καταδείξουμε στους πιστούς ότι αμαρτάνει ενώπιον του Θεού όποιος υιοθετεί στάσεις απορριπτικές ή προσβλητικές για κάποιο έθνος. Το έθνος μας είναι ένα από όλα, με τις αρετές του και με τα ελαττώματά του. Ευλογήθηκε μεν από τον Θεό πλουσιοπάροχα αλλά σαν τον αρχαίο Ισραήλ: όχι για καύχηση αλλά για να μεταδώσει τις δωρεές. Τελικά, είτε μας αρέσει είτε όχι, η σύγχρονη πραγματικότητα το αποδεικνύει μέχρι τώρα ανίκανο και ανάξιο των ευεργεσιών αυτών.

-Να επισημάνουμε πως η καχυποψία, η εμπάθεια, καθώς και η εύκολη αποδοχή και διάδοση αναπόδεικτων κατηγοριών, συνιστούν πνευματικό πρόβλημα, πιθανόν και κώλυμα Θείας Κοινωνίας.

-Να τονίσουμε πως με τη συνωμοσιολογία και τον αντισημιτισμό προσφέρουμε χείριστες υπηρεσίες στην πατρίδα μας: διατηρούμε για τους εαυτούς μας μεγαλειώδη εικόνα η οποία έρχεται σε γελοία αντίθεση με την τωρινή μας κατάντια, ακυρώνουμε τη όποια προσπάθεια ανασύνταξης και αλλαγής νοοτροπίας, εκκολάπτουμε το «αυγό του φιδιού» το οποίο κανείς δεν γνωρίζει τι μορφή θα λάβει στο μέλλον, και εν τέλει στοχοποιούμε την χώρα μας στην Ευρώπη ως μια κοινωνία ιδιόρρυθμη και άνομη που ζη με φαντασιώσεις και φέρνει στην εξουσία ακροδεξιούς.

-Να διδάξουμε ότι γινόμαστε άξιοι διάδοχοι των σπουδαίων προγόνων μας, όχι με εθνικιστικές και αδιέξοδες κορώνες, αλλά με συστηματική και μεθοδική εργασία ηθικής αναδιοργάνωσης και κοινωνικής ανασύνταξης.

-Να καταστήσουμε σαφές ότι σωστός πολίτης είναι ο υπεύθυνος πολίτης. Εκείνος δηλαδή που δεν επωφελείται ο ίδιος από την φαυλοκρατία και αναξιοκρατία, έτσι ώστε να έχει το ηθικό σθένος της διαμαρτυρίας και της καταγγελίας. Και φυσικά διατηρεί ακέραιη την ευθυκρισία του ως προς τους πολιτικούς αλλά με τρόπο νηφάλιο και ακριβοδίκαιο.

Καθώς οδεύουμε προς ριζικές αλλαγές του ελληνικού κομματικού χάρτη, πιθανόν και της κοινωνίας ως συνόλου, είναι καιρός νομίζω να συμβάλουμε ως Εκκλησία στη διαμόρφωση ενός Έλληνα ωριμότερου πολιτικά και κοινωνικά. Δυστυχώς, όπως η δεκαετία του 1980 (με τις αμέτρητες κοινοτικές επιδοτήσεις που διοχετεύθηκαν στην κατανάλωση και όχι στην ανάπτυξη) υπήρξε η μεγάλη χαμένη ευκαιρία για τη χώρα, έτσι και οι δεκαετίες του 1990 (με το «Μακεδονικό») και του 2000 (με τις ταυτότητες) υπήρξαν χαμένες ευκαιρίες για την Εκκλησία. Προωθήθηκε η εσωτερική «κατανάλωση» και όχι η γνήσια εκκλησιαστική ανάπτυξη και αναδιοργάνωση.

Ας μην συνεχιστή το κακό.

Πηγή: Amen.gr

Έκδοση νέου βιβλίου.

2011-11-23T18:18:00.004+02:00

Αυτές τις μέρες, θα κυκλοφορήσει(αρχές Δεκεμβρίου) απο τις εκδόσεις Αρμός, το πρώτο μου βιβλίο με τίτλο "Ο Κινέζος ο Θεός κι η Μοναξιά".
Πρόκειται για δεκαοχτώ διηγήματα, δεκταοκτώ ψυχογραφήματα, για την ζωή που μας δωρίσθηκε και καλούμαστε με τέχνη να ζήσουμε.
Τις επόμενες ημέρες θα πούμε περισσότερα για αυτο το βιβλίο.

Ηθοποιός παιδί στο ρόλο του μεγάλου

2011-11-04T20:33:00.004+02:00

Οι στίχοι του τραγουδιού «Μεγάλωσα» ήταν η αφορμή για μια συζήτηση μεταξύ της ψυχολόγου Σμαρούλας Παντελή και του ψυχοθεραπευτή και πατέρα Φιλόθεου Φάρου, γύρω από τις ανθρώπινες σχέσεις, τους βαρείς ρόλους που επωμίζονται βιαίως ορισμένα αδύναμα παιδιά και την έκσταση του να ζεις και ν' αγαπάς.

....Μεγάλωσα

Στο τέρας της πόλης

Ήπια φόβο πολύ, ήπια μόλυνση, ήπια ψέματα ...

... Μεγάλωσα

Τέρας της οικογένειας

Ανούσιας ευγένειας με ψευτο-υποταγή

Ηθοποιός παιδί στο ρόλο του μεγάλου

Δεν σου μιλώ για βία, μιλάω για βιασμό

Να ζεις την εφηβεία σημαίνει πόλεμο

Με μια εφηβεία λάσπη, στο σιχαμένο άστυ

Ενήλικας μετά νευρωτικός ....

Θ.Φ.: Ποιος έγραψε τους στίχους;

Σ.Π.: Η κυρία Αλεξίου. Πώς σας φαίνονται;

Είναι καταπληκτικοί. Δεν περίμενα τέτοιους στίχους. Η ζωή είναι επικίνδυνη, αλλά είναι και εκστατική. Πολλοί άνθρωποι όμως χάνουν την έκσταση της ζωής γιατί φοβούνται να διακινδυνέψουν. Λοιπόν, ο διανοητικισμός είναι ένας τρόπος να μιλάει κανείς για υψηλά και επουράνια, πολύ βαθυστόχαστα πράγματα, να δίνει την εντύπωση μιας ανωτερότητας χωρίς να διακινδυνεύει τίποτε. Είναι μια άμυνα στις προκλήσεις της ζωής οι οποίες είναι επικίνδυνες.

Συνδέω αυτό που λέτε με τους στίχους επειδή έχω δει μέσα στη θεραπεία των ανθρώπων ανθρώπους που εκλήθησαν από πολύ νωρίς να προστατεύσουν τους γονείς τους, κυρίως συναισθηματικά, δηλαδή μέσα σε σπίτια που έπεφτε ξύλο, για παράδειγμα. Όταν ένα παιδί παίρνει τον ρόλο του προστάτη ενός γονιού, ή αν ένας γονιός χηρέψει πολύ νωρίς και μπει σε κατάθλιψη και δεν μπορεί να διαχειριστεί το πένθος, το παιδί μεγαλώνει πιο πολύ από τον γονιό και μπαίνει στον ρόλο του γονιού για τον γονιό του. Εκεί έχω δει πάρα πολύ έντονο αυτό το διανοητικισμό στον οποίο αναφέρεστε.

Πράγματι, οι γονείς μιλάνε για υψηλά και επουράνια στα παιδιά, αλλά η ζωή τους δεν έχει καμία σχέση με αυτά.

Είναι και το άλλο, ότι τα παιδιά, επειδή έχουν χρειαστεί να θάψουν τα πραγματικά τους συναισθήματα από πολύ νωρίς, συνδέονται με την εγκεφαλική πλευρά των πραγμάτων και μετά δημιουργείται αυτό το ψευτο-διανοουμενίστικο στο οποίο αναφέρεστε.

Που είναι άμυνα, είναι παιχνίδι.

Ακριβώς.

Που δίνεις με αυτό μια εντύπωση πως είσαι κάτι με το οποίο τελικά δεν έχεις καμία σχέση.

Είναι αυτό το ηθοποιός που λέει και η κυρία Αλεξίου στο στίχο.

Ασφαλώς.

Περισσότερο από παιχνίδι, θα έλεγα ότι είναι ρόλος. Γιατί το παιχνίδι μου αρέσει να το σκέφτομαι σαν κάτι υγιές, σαν κάτι ζωηρό.

Ναι, γιατί τα παιχνίδια που παίζουμε στη ζωή, τα οποία δεν είναι υγιή, είναι βρόμικα. Η αλήθεια είναι ότι πράγματι τα παιδιά καλούνται συχνά να συμβιβάσουν τους γονείς, να γεφυρώσουν το χάσμα τους. Αυτό γίνεται ιδιαίτερα στις πολύτεκνες οικογένειες, οι οποίες δεν είναι πάντα μια γνήσια επιλογή. Ορισμένοι άνθρωποι, επηρεασμένοι από θρησκευτικές κατευθύνσεις και συμβουλές, προχωρούν στην δημιουργία μεγάλης οικογένειας. Αποκτούν έξι-επτά παιδιά, μέσα τους όμως δεν είναι αυτή η επιλογή τους και, όπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, βρίσκουν τρόπους που δεν τους εκθέτουν κοινωνικά έτσι ώστε να αποβάλουν την ευθύνη. Τι κάνουν λοιπόν; Ο μεν μπαμπάς υποτίθεται ότι είναι έξω από το σπίτι για να βγάλει το ψωμί για την οικογένεια, η δε μητέρα αρρωσταίνει και τότε μπορεί να κληθεί ένα δεκάχρονο παιδί να είναι ο γονιός όλης της οικογένειας. Και αυτό είναι πάρα πολύ σκληρό γι' αυτό το παιδί. Θα μπορούσε να πει κανείς και απάνθρωπο. Βέβαια, όλα τα τραύματα έχουν και μια άλλη όψη. Γίνονται κάποτε και αφορμές δημιουργίας. Αυτά τα ταλαιπωρημένα παιδιά μπορεί να είναι πολύ πιο προετοιμασμένα για τον πραγματικό κόσμο από ότι τα μαλθακά παιδιά, τα υπερ-προστατευμένα, που είναι το συνηθέστερο φαινόμενο σήμερα.

Μα αναρωτιέμαι κατά πόσο τα υπερ-προστατευμένα παιδιά δεν είναι και αυτά θύματα κακοποίησης. Γιατί και αυτά κατά μία έννοια καλούνται κάποια στιγμή να γίνουν ο γονιός του γονιού, δηλαδή κάθομαι και υπομένω όλη αυτή την υπερπροστασία γιατί κάπου μέσα μου διακρίνω ότι, αν δεν το κάνω, θα χαλάσω κάποια ισορροπία και μπορεί εσείς, ο μπαμπάς μου και η μαμά μου, κάπου να καταστραφείτε.

Με την υπερ-προστασία οι γονείς εξασφαλίζουν τα παιδιά για τον εαυτό τους, δηλαδή τα παιδιά δεν θα μπορέσουν πουθενά αλλού να επιζήσουν.

Παρά μόνο κάτω από τις φτερούγες τους.

Θα πρέπει να παραμείνουν μόνο με αυτούς. Εγώ, ξέρετε, πολλές φορές λέω κάτι που ενοχλεί πολύ, ότι υπάρχουν κάποιοι μύθοι, όπως ο μύθος της μητρικής αγάπης. Με ποια έννοια; Ότι η αγάπη είναι επιλογή, δεν σου έρχεται ενστικτωδώς, έτσι, ανέξοδα. Σου στοιχίζει να αγαπάς. Λοιπόν, βλέπουμε συχνά τους γονείς να χρησιμοποιούν τα παιδιά τους με τρόπο απάνθρωπο, για την καταξίωσή τους, για την ικανοποίηση των δικών τους αναγκών και πολύ συχνά αυτά που επικαλούνται -«εγώ σε αγαπάω. Για σένα μόνο τα κάνω όλα»- έρχεται η στιγμή που φαίνεται πόσο ήταν ανυπόστατα. Δηλαδή, όταν το παιδί στην εφηβεία κάνει κάποιες προσπάθειες να αυτονομηθεί, τότε αρχίζουν οι απειλές: «Πρόσεξε και κάνε αυτό που σου λέω, γιατί αλλιώς...». Λέω πολλές φορές στους γονείς που λένε στα παιδιά τους «το σπίτι σας», μην κοροϊδεύετε τα παιδιά σας, δεν είναι το σπίτι τους, γιατί τους το λέτε αυτό; Αν πάνε στο υποθηκοφυλακείο, θα δούνε ότι είναι στο όνομά σας. Ενώ λοιπόν τους λέτε αυτά, όταν κάνουν κάτι διαφορετικό από αυτό που θα θέλατε εσείς, τότε αμέσως τα απειλείτε με αποστέρηση από όλα αυτά που τους λέγατε ότι ήταν δικά τους.

Και δεν είναι μόνο η υλική αποστέρηση ή η αποστέρηση προνομίων· υπάρχει και η συναισθηματική αποστέρηση. Όταν ο γονιός αποστασιοποιείται συναισθηματικά και απειλεί μέσω της στέρησης της αγάπης: «Αν δεν κάνεις ό,τι σου λέω, δεν θα σ' αγαπάω». Δηλαδή αν το παιδί δεν κάνει τα χατίρια του γονιού, ο γονιός ψυχραίνεται και κρατάει μούτρα στο παιδί του. Γιατί βέβαια ο γονιός δικαιούται κι αυτός να στενοχωρεθεί και να εκφράσει το συναίσθημά του. Αλλά όταν ο γονιός «το παίζει στεναχωρημένος», τι διδάσκει εκείνη τη στιγμή στο παιδί του; Του διδάσκει τον συναισθηματικό εκβιασμό. Το παιδί έχει την ανάγκη να διδαχτεί την αυθεντική έκφραση των συναισθημάτων από το γονιό. Δεν χρειάζεται συναισθηματικές απειλές. Ο αληθινά πληγωμένος άνθρωπος δεν έχει μούτρα, πιστεύω.

Φυσικά.

Με έχει απασχολήσει πολύ το πώς διδάσκουν οι σύγχρονοι γονείς στα παιδιά την έκφραση των συναισθημάτων. Πόσο οι γονείς σήμερα επιτρέπουν στα παιδιά τους να αισθάνονται πραγματικά; Όπως επίσης με έχει απασχολήσει πολύ αυτό που κάνουν οι σύγχρονοι γονείς με τον αγώνα της απόκτησης περισσότερων αγαθών. Σπίτια, αυτοκίνητα, εξοχικά, ακριβότερα ρούχα. Αναγκάζονται να εργάζονται απάνθρωπες ώρες, οπότε τα παιδιά, αυτά τα υπερ-προστατευμένα από πλευράς υλικής, από πλευράς συναισθηματικής στην ουσία είναι έκθετα.

Μήπως όμως δεν κάνει η κότα το αυγό αλλά το αυγό την κότα; Μήπως διαλέγουν οι γονείς όλες αυτές τις εξωτερικές ενασχολήσεις γιατί είναι λιγότερο συναισθηματικά δαπανηρές;

Ναι, βολεύει περισσότερο γιατί σίγουρα η ενέργεια που ξοδεύεις κοντά στο παιδί είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή που ξοδεύεις στο γραφείο μπροστά στον υπολογιστή σου.

Εγώ, ξέρετε, το λέω συχνά αυτό στους γονείς. Εγώ δεν απέκτησα παιδιά, αλλά έχω υπάρξει πολύ κοντά στην οικογένεια, την έχω ζήσει, την έχω πονέσει. Βέβαια, υπήρξα και εγώ μέλος μιας οικογένειας προβληματικής. Μεγάλωσα με μια μητέρα που ήταν το παιδί που εκλήθη σε μια πολυμελή οικογένεια, δεκατριών παιδιών, να είναι ο γονέας των μικρότερων αδελφών της. Ήταν το δεύτερο παιδί στη σειρά. Του πατέρα της δεν του άρεσε πολύ να δουλεύει και έτσι η μητέρα της μεγάλωσε τα παιδιά, εργαζόμενη στον αργαλειό, υφαίνοντας όλη την ημέρα. Ήταν από την Καλαμάτα και έκανε αυτά τα περίφημα μεταξωτά και μάλιστα ο πατέρας της δεν ήθελε να την αφήσει να πάει καθόλου στο σχολείο. Η μητέρα της την έστειλε κρυφά στο σχολείο και μόνο να διαβάζει έμαθε. Την έστελνε μόνο για μια ωρίτσα και να φεύγει, γιατί; Γιατί ο πατέρας της δεν ήθελε να πάει στο σχολείο, γιατί έπρεπε να προσέχει τα παιδιά ώστε να μη χρειάζεται η μητέρα να ασχολείται μαζί τους και να δουλεύει, να παράγει προϊόν για να πουληθεί, να έχει ένα εισόδημα η οικογένεια.

Είναι αυτό ακριβώς που λένε οι στίχοι της κυρίας Αλεξίου.

Ακριβώς. Η μητέρα μου δεν ήθελε να κάνει παιδιά και επειδή βέβαια είχε κάποια πίεση και από την πλευρά του συζύγου της και του περίγυρου και των δύο οικογενειών, αποφάσισε ότι θα κάνει μόνο ένα παιδί γιατί είχε είδη μεγαλώσει εννέα παιδιά. Έτσι έκανε μόνο εμένα!

Είχε ήδη ολοκληρώσει τον ρόλο της σαν μάνα. Τι άλλο να κάνει; Είχε μεγαλώσει εννέα παιδιά. Οπότε μετά, σαν μητέρα, πώς ήταν εκείνη με εσάς που ήσασταν αυτό το ένα παιδί;

Εγώ ήμουν αυτό το ένα παιδί. Τώρα βέβαια προέκυψαν άλλα. Ο πατέρας μου και η μητέρα μου είχαν μια από αυτές τις συμβατικές συζυγικές σχέσεις, που προκύπτουν από κάποιες σκοπιμότητες.

Κυρίως ήταν η επιβίωση εκείνα τα χρόνια, έτσι δεν είναι;

Κοιτάξτε, για τη γυναίκα ήτανε. Όταν έμενε ανύπαντρη, η ζωή ήταν κόλαση. Δεν είχε θέση κάτω από τον ήλιο. Ήταν δύσκολα τα πράγματα και η μητέρα μου παντρεύτηκε σε ηλικία 29 ετών, που ήταν ήδη αργά. Οριακά, θα λέγαμε. Έτσι, πήρε έναν άνθρωπο για τον οποίο δεν αισθανόταν τίποτα θετικό, γιατί έχανε το τρένο και έπρεπε να παντρευτεί. Από την άλλη μεριά, και ο πατέρας μου δεν την ήθελε, δεν ήταν επιλογή του. Ο αδελφός της μητέρας μου ήταν πολύ στενός φίλος του και αυτός ήταν ένας τρόπος να παγιώσουν τη δική τους φιλία. Αυτό γίνεται συχνά, ξέρετε.

Εσείς είστε συστημικός θεραπευτής;

Δεν ξέρω τι σημαίνει αυτό. Εγώ είμαι λίγο τσαρλατάνος. Δεν είμαι επιστημονικός.

Όχι, αλλά επειδή έχω δει ότι αναφέρεστε στον εαυτό σας ως ψυχοθεραπευτή και ασχολείστε πολύ με τη θεραπεία οικογενειών, αναρωτήθηκα από ποια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση λειτουργείτε.

Να σας πω. Εγώ σπούδασα στην Αμερική. Οι ακαδημαϊκές σπουδές μου για μένα δεν είχαν καμία αξία. Δεν νομίζω ότι απεκόμισα τίποτε ουσιαστικό. Ήτανε ακαδημαϊκές, παρά το γεγονός ότι διακήρυτταν ότι ήταν επανάσταση κατά του ακαδημαϊσμού.

Σε ποιο πανεπιστήμιο;

Στο Πανεπιστήμιο της Βοστόνης, αλλά είχα τη μοναδική ευκαιρία να δουλέψω για επτά-οκτώ χρόνια σε μια θεραπευτική κοινότητα. Αυτό το πράγμα ήταν κάτι που εκείνη την εποχή αποτελούσε ένα θαύμα σε σχέση με την όλη κοινωνική ατμόσφαιρα. Εκείνος που διατύπωσε τη θεραπευτική κοινότητα σαν θεωρία ήταν ο Maxwell Jones, ένας Άγγλος ψυχίατρος, ο οποίος αντιμετώπισε στην πράξη την ψυχιατρική, σε ψυχιατρεία όπου εργαζόταν. Αντιμετώπισε τη δυσκολία να ανταποκριθεί το προσωπικό στο μεγάλο πληθυσμό των ασθενών και έτσι αξιοποίησε το θεραπευτικό δυναμικό τόσο του οποιουδήποτε μέλους του προσωπικού του νοσοκομείου όσο και του ιδίου του ασθενούς. Στη θεραπευτική κοινότητα, λοιπόν, όλα γίνονται ομαδικά, όλα γίνονται κοινοτικά, η θεραπεία είναι ή ομαδική ή κοινοτική, δεν υπάρχει ατομική θεραπεία. Εγώ πήγα εκεί σε μια εποχή που ο ίδιος βρισκόμουνα σε μια κρίση. Σε μια επικίνδυνη καμπή της ζωής μου. Εκεί λοιπόν πήρα ένα μήνυμα το οποίο ήταν για μένα σωτήριο και ήταν σωτήριο για όλους όσους βίωναν τη θεραπευτική κοινότητα. Ποιο ήτανε αυτό; Οποιαδήποτε και αν είναι η κατάντια σου, έχεις μέσα σου ένα θεραπευτικό δυναμικό και ο καλύτερος τρόπος να θεραπευτείς είναι να θεραπεύσεις.

Να κινητοποιήσεις τον θεραπευτή μέσα σου, δηλαδή.

Να δώσεις. Ο άνθρωπος πλουτίζει δίνοντας. Η αυτοεκτίμησή του δεν ανεβαίνει όταν δέχεται μόνο. Αυτό νομίζω ότι αποτελεί τη θεραπεία της ψυχικής διαταραχής, που για μένα δεν είναι νόσος αλλά διαταραχή, η αυτο-απασχόληση. Γιατί; Είναι ένας φαύλος κύκλος. Όταν ζητάς και δεν δίνεις αλλά μόνο παίρνεις, αυτό που παίρνεις σε φτωχαίνει σε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό, γιατί γίνεσαι επαίτης.

Εδώ όμως αξίζει να πούμε τι συμβαίνει όταν ένα μικρό παιδί καλείται να μπει στον ρόλο του ενήλικα. Μπορεί ένα μικρό παιδί να νιώσει αυτοεκτίμηση αντικαθιστώντας έναν γονιό;

Όχι αντικαθιστώντας ένα γονιό, αλλά σε οποιοιδήποτε φάση, και το νήπιο ακόμη έχει κάτι να δώσει.

Αλλά όταν μπαίνει σε ένα ρόλο που είναι πρώιμος, τότε εκεί δεν είναι καταστροφικό;

Η σχέση είναι ανισότιμη υπέρ του παιδιού, φυσικά. Αλλά και ο γονέας που δεν δίνει την ευκαιρία ακόμη και στο παιδί των τριών χρόνων να του δώσει κάτι, υπονομεύει την αυτοεκτίμηση αυτού του παιδιού. Βέβαια, οι γονείς κάνουν ασυνείδητα κάτι τέτοιο, αλλά αυτό που κάνουν στην ουσία είναι να μην επιτρέψουν στα παιδιά να αναπτυχθούν τόσο ώστε να μπορούν να ζήσουν χωρίς αυτούς. Έχω αρκετές εμπειρίες που επιβεβαιώνουν αυτό το πράγμα. Τα τραύματα όμως, όπως όλα τα πράγματα στη ζωή, δεν είναι ένα, ή κακό ή καλό, είναι και τα δύο. Και επομένως είναι στο πώς τα χρησιμοποιεί και τα προσεγγίζει ο άνθρωπος. Εγώ είχα μια πολύ τραυματική εμπειρία σαν παιδί. Νομίζω ότι η δημιουργικότητα, οποιαδήποτε έχω καταφέρει στη ζωή μου, βασίζεται σε αυτή την τραυματική εμπειρία.

Συμφωνείτε όμως ότι ένας τραυματισμένος εαυτός ή να το πούμε ένας εαυτός που τραυματίστηκε στην παιδική ηλικία, για να μπορέσει να αξιοποιήσει θετικά αυτά τα τραύματα χρειάζεται καθοδήγηση μέσα από θεραπεία;

Φυσικά. Θα σας πω πώς την καταλαβαίνω εγώ την ψυχοθεραπεία. Τι είναι ψυχοθεραπεία για μένα. Ο άνθρωπος δεν την ξέρει τη ζωή ενστικτωδώς. Τα ζώα την ξέρουν ενστικτωδώς, αν και σε κάποια σημεία ακόμα και τα ζώα διδάσκονται από τους γονείς τους. Ο άνθρωπος όμως και τα πιο απλά και τα πιο πρακτικά πρέπει να τα μάθει από τους γονείς του. Λοιπόν, οι πρώτοι του βασικοί δάσκαλοι, που μπορεί να είναι ανεπαρκείς μέχρι και εντελώς ακατάλληλοι, είναι οι γονείς του. Αλίμονο αν ο άνθρωπος δεν έχει μια δεύτερη ευκαιρία. Για μένα αυτό είναι ψυχοθεραπεία.

Κατά τη γνώμη σας λοιπόν τον ρόλο του ψυχοθεραπευτή μπορεί να τον παίξει έναν δάσκαλος στο σχολείο ή ένας κληρικός;

Βεβαίως.

Ένας γείτονας, ένας φίλος, ένας θεραπευτής εντέλει.

Ασφαλώς. Το θέμα δεν είναι να λύσουμε κάποια μάγια. Αυτή είναι η εντύπωση που τουλάχιστον δημιουργείται από τους ψυχαναλυτές, ότι είναι κάποια μάγια εκεί κάπου που πρέπει να λυθούν. Κοιτάξτε, όπως είπα, έχεις μάθει κάτι στραβά, έχεις μια αναπηρία, το θέμα είναι για μένα πάντα τι κάνεις τώρα με αυτό.

Άρα η προτροπή μας προς τον κόσμο είναι «κάνε κάτι με το τραύμα σου».

Βέβαια. Αξιοποίησε το. Το τραύμα είναι αξιοποιήσιμο. Αντί να κλαίγεσαι και να χτυπιέσαι, αξιοποίησέ το. Εγώ, ξέρετε, πέρασα και από αυτό. Το να κλαίγεσαι και να χτυπιέσαι είναι ένας τρόπος ν' αποφύγεις τις ευθύνες της ζωής.

Ίσως όμως είναι και το πρώτο στάδιο αυτό, δεν είναι; Το να αναγνωρίσεις δηλαδή ότι το έχεις το τραύμα. Στην αρχή σε παίρνει από κάτω, έχεις μια τάση να θυματοποιηθείς, ότι εσύ είσαι ο καημένος.

Ναι.

Γιατί και το να γίνεις θύμα είναι και αυτό λίγο ναρκισσιστικό, δεν είναι;

Πολύ, όχι λίγο, πολύ.

Για μένα ο ναρκισσισμός τι είναι; Είναι αυτή η έλλειψη της πραγματικής αφοσίωσης των γονιών, δηλαδή αν είχες γονείς που δεν σου δόθηκαν, έχεις συνέχεια την ανάγκη να τραβάς την προσοχή.

Ναι. Και πώς τον βιώνει το ναρκισσιστικό άτομο τον ναρκισσισμό; Τον βιώνει ως αυτοαπασχόληση. Ένας Πατέρας της Εκκλησίας λέει πολύ χαρακτηριστικά: «Εν τη ενώσει το είναι έχομε». Λέει ότι όλα συμβαίνουν εν τη ενώσει, τα καλά τα δημιουργικά και καταλήγει: «Εν τη ενώσει το είναι έχομε» δηλαδή ο άνθρωπος είναι ανύπαρκτος έξω από ουσιαστικές σχέσεις, δηλαδή δεν είναι πολυτέλεια η σχέση.

Ακριβώς, γιατί μόνο μέσα στην ουσιαστική σχέση μοιράζεται ο άνθρωπος τα πράγματα.

Και πλουτίζει. Ένα άλλο που λέει ένας άλλος Πατέρας της Εκκλησίας είναι «Οι δέκα άνθρωποι μαζί ο κάθε ένας είναι δέκα». Πώς διαμορφώνω την προσωπικότητά μου; Έρχομαι σαν λευκό χαρτί και διαμορφώνω την προσωπικότητά μου παίρνοντας από τους άλλους ανθρώπους και εκείνο που κάνω εγώ, το μοναδικό, είναι ο τρόπος που τα συνδυάζω όλα αυτά. Αυτό είναι το μοναδικό μου, τα άλλα όλα τα έχω πάρει, όλα.

Εγώ νομίζω ότι είπαμε πολύ σπουδαία πράγματα γι' αυτούς που θα τα διαβάσουν. Δηλαδή σκέφτομαι πόσο ταμπού είναι ακόμα και στις μέρες μας η αυτογνωσία, η ψυχοθεραπεία ή το να διδαχθείς, να μάθεις από κάποιον άλλον κάτι. Θα έλεγα ότι είναι λίγο σαν επιδημία της εποχής μας ότι τα ξέρουμε όλα. Δεν χρειάζεται να μάθουμε τίποτα καινούργιο, τα έχουμε όλα, τα ξέρουμε όλα. Στις συζητήσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα σε νέους ανθρώπους αυτή η εμμονή του δίκιου, ότι εγώ έχω δίκιο, ούτε καν ακούμε τι λέει ο άλλος, είναι φοβερή.

Αυτά είναι έλλειψη γνώσης ζωής. Δεν έχουν μάθει. Εγώ κάνω μια σειρά μαθημάτων, γιατί υπάρχουν άνθρωποι που για μένα χρειάζονται μια δεύτερη ευκαιρία για να μάθουν. Ο καλύτερος τρόπος μάθησης κατά τη γνώμη μου είναι ο ψυχοδυναμικός. Δηλαδή, μέσα στη ζωή μαθαίνεται η ζωή. Δεν μαθαίνεται στις αίθουσες διδασκαλίας, ούτε μαθαίνεται με μια διάλεξη. Μαθαίνεις μέσα σε μια ομάδα. Μέσα στην ομάδα ζεις, δεν περιγράφεις τη ζωή σου. Ζεις.

Συμφωνώ πολύ μαζί σας. Στις δικές μου θεραπευτικές ομάδες που επεξεργαζόμαστε τις ανθρώπινες σχέσεις μέσα από το ψυχόδραμα, κάνουμε ακριβώς αυτό. Η εμπειρία είναι αυτή που σε διδάσκει λοιπόν.

Ναι, βεβαίως. Όμως, πολλοί άνθρωποι δεν το τολμάνε. Τους τρομάζει αυτό το πράγμα και βρήκα έναν ενδιάμεσο τρόπο για να τους προσεγγίσω. Κάναμε μια σειρά δέκα μαθημάτων, τα λέω «Μαθήματα Ζωής», όπου ασχολούμαι με τη σχέση, τον έρωτα, τον γάμο, την οικογένεια, την υγεία και τη νόσο, την ψυχική διαταραχή. Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι ζουν ενενήντα χρόνια και δεν έχουν πάρει είδηση τα στοιχειώδη της επικοινωνίας. Λέω λοιπόν στους ανθρώπους ότι αυτό που λέω εγώ δεν είναι αυτό που ακούς εσύ. Και αυτό που θεωρώ εγώ σωστό είναι απλώς αυτό που βλέπω εγώ με τα δικά μου μάτια.

Σκέφτομαι όμως, τουλάχιστον στην ελληνική παιδεία, στο ελληνικό σχολείο, οι δάσκαλοι δεν σπαταλούν χρόνο για να το περάσουν αυτό στα παιδιά. Έτσι δεν είναι; Δηλαδή εγώ είχα μια εμπειρία πέρυσι στο πανεπιστήμιο με μεταπτυχιακούς φοιτητές, δίδασκα το μάθημα της Ηγεσίας σε ένα μεταπτυχιακό τμήμα στο Πανεπιστήμιο του Πειραιά. Εκεί προσπαθούσα να διδάξω στους φοιτητές την έννοια την ηγεσίας μέσα από βιωματικές ασκήσεις. Αρκετοί είχαν την ανάγκη να βάλουν την έννοια της ηγεσίας σε κλισέ. Τι είναι σωστό, ενώ δεν υπάρχει σωστό και λάθος ούτε στην ηγεσία. Έχει να κάνει με το ποια είναι η ομάδα, πόσοι είναι αυτοί που την αποτελούν, τι σχέση έχουν μεταξύ τους, αυτός ο ηγέτης τι σχέση έχει με την ομάδα, πώς προέκυψε να είναι αυτός ο ηγέτης της ομάδας κ.λπ. Βλέπω ότι στο σχολείο, στο ελληνικό σχολείο, οι δάσκαλοι δεν διδάσκουν τη συνεργασία στα παιδιά, γιατί για να υπάρξει η συνεργασία πρέπει να μάθουμε να ακούμε ο ένας τον άλλον. Αλλιώς πώς θα συνεργαστούμε; Και το βλέπουμε στην κοινωνική και στην πολιτική ζωή της Ελλάδας. Η κάθε κυβέρνηση φωνάζει ότι θα κάνει το σωστό, που, πάλι, ποιο είναι αυτό το σωστό;

Είναι όλη αυτή η ιστορία της άγνοιας των ψυχοδυναμικών. Άγνοια. Αυτό είναι βασικό, δηλαδή όλοι αυτοί οι άνθρωποι που θέλουν να μας κυβερνήσουν και δεν ξέρουν τα υπόγεια και δεν τα αντιμετωπίζουν. Ξέρετε, εμείς στη θεραπευτική κοινότητα ξέραμε πάρα πολύ καλά. Είχαμε μια ομάδα ευαισθητοποίησης για το προσωπικό μια φορά την εβδομάδα. Γιατί; Γιατί αν εγώ και εσείς είχαμε μια υποβόσκουσα σύγκρουση που δεν την αντιμετωπίζαμε, ένας σχιζοφρενής μπορεί να έκανε απόπειρα αυτοκτονίας. Έτσι γίνεται και στην οικογένεια. Έτσι γίνεται και στην πολιτική. Έτσι γίνεται παντού.

Μα έτσι γίνεται μέσα και σε μια ομάδα εργασίας σε ένα γραφείο. Εγώ έχω ασθενείς που έρχονται με παρανοϊκά συμπτώματα, ότι δήθεν οι άλλοι συνάδελφοι συζητάνε σε βάρος τους, γιατί πραγματικά κάτι υπάρχει μέσα στην ομάδα του γραφείου, κάποια υποβόσκουσα σύγκρουση, όπως λέτε.

Ακριβώς. Στις 23 Νοεμβρίου θα παρουσιάσω το νέο μου βιβλίο με τίτλο Ταξίδι Αυτοανακάλυψης και μιλάω για το γεγονός ότι ο άνθρωπος μέσα του έχει δύο πραγματικότητες βασικές, έναν παράδεισο και μια κόλαση. Έτσι ήταν πάντα ο άνθρωπος, έτσι είναι και έτσι θα είναι, και όλα τα ανθρώπινα είναι ο συνδυασμός αυτών των δύο, όλα τα ανθρώπινα. Λοιπόν, ποιο είναι το σκοτεινό μέρος; Είναι η οργή και ο αρρωστημένος έρωτας. Η οργή είναι εκείνη που δημιουργεί στις μέρες μας τα τεράστια προβλήματα. Η οργή που είναι για τον πατέρα, ξέρετε, αλλά δεν εκφράστηκε ποτέ στον πατέρα γιατί οι πιο δυσλειτουργικές οικογένειες δεν επιτρέπουν στα παιδιά τους να εκφράσουν την οργή τους, που είναι απαραίτητη για την αυθυπαρξία τους. Πρέπει να περάσει ο έφηβος από αυτό, να οργιστεί με τους γονείς για να διαφοροποιηθεί, όμως είναι κάποιοι γονείς, ξέρετε, αυτοί που λέγονται «καλοί γονείς», που το αποκλείουν αυτό εντελώς, είναι αδιανόητο. Τότε λοιπόν τι γίνεται; Η οργή αυτή, αν δεν εκφραστεί σε αυτόν που ανήκει, αρρωσταίνει. Λοιπόν, είναι αυτοί οι άνθρωποι που περνάνε μια ολόκληρη ζωή όντας διαρκώς ευερέθιστοι, πικρόχολοι, ανέραστοι, σκυθρωποί, επιθετικοί· περνάνε όλη τους τη ζωή έτσι και αυτό το λένε «πολιτική ιδεολογία» και είναι αρρώστια.

Όπως έλεγε και ο Eric Berne, ψυχίατρος και δημιουργός της θεωρίας της Συναλλακτικής Ανάλυσης, «ενήλικες που δεν μπορούν να παίξουν». Είναι οι άνθρωποι που δεν μπορούν να χαρούν. Δεν έχουν παίξει και σαν παιδιά πραγματικά. Ίσως είναι μια από τις κατηγορίες του μικρού παιδιού που μπήκε στον ρόλο του ηθοποιού για να το παίξει μεγάλος από την αρχή. «Ηθοποιός παιδί στο ρόλο του μεγάλου ...», όπως λέει και ο στίχος της κυρίας Αλεξίου.

Γι' αυτούς που εκδηλώνουν τη βία, για μένα είναι σαφέστατα η απωθημένη οργή κατά των γονέων. Κάποτε ήρθε εδώ και κάθισε σε αυτόν τον καναπέ ένα παλικάρι, που μου είπε στην πρώτη μας συνάντηση ότι το όνειρο της ζωής του ήταν όπου γινότανε διαδήλωση να πηγαίνει και να τα σπάει. Μιλάμε για πριν από τριάντα πέντε χρόνια και τι ήταν αυτός; Ήταν παιδί μιας ευσεβιστικής οικογένειας. Ενός πατέρα ευσεβιστή, ο οποίος ήταν ένα εξαιρετικά νευρωτικό άτομο, που χρησιμοποιούσε τη θρησκεία, τις απαγορεύσεις, τις απειλές, τον τρόμο και τον νόμο για να ελέγξει δικές του παρορμήσεις που τον τρόμαζαν. Αυτό λοιπόν το παιδί μεγάλωσε σε μια τέτοια οικογένεια, όπου γινόταν τρομοκρατική χρήση της εντολής «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου». Λοιπόν κάποια στιγμή αυτός αυτή την οργή την έστρεψε εναντίον μου και μου έκανε φοβερή ζημιά, φοβερή ζημιά και ακόμα υποφέρω από αυτό ξέρεις.

Αλλά, πατέρα Φιλόθεε, αυτός που μπαίνει στον ρόλο του δασκάλου, είτε του δασκάλου στο σχολείο είτε του δασκάλου στην ψυχοθεραπεία, δεν εκτίθεται; Δεν ρισκάρει και αυτός;

Ασφαλώς.

Δηλαδή είναι και λίγο κομμάτι του τιμήματος που πληρώνουμε και εμείς σε αυτόν τον ρόλο, για να έχουμε αυτήν τη μεγάλη τιμή να παίζουμε αυτόν το ρόλο, έτσι δεν είναι;

Έχει απειληθεί η ζωή μου μέσα σε ψυχοθεραπεία.

Γιατί πραγματικά πίσω από το τραύμα, ακόμα και αν το αξιοποιήσουμε θετικά, οπωσδήποτε υπάρχει ένας θυμός που πρέπει να εκδηλωθεί. Και πολλές φορές εκδηλώνεται σε εμάς τους θεραπευτές, γιατί είμαστε πιο ασφαλείς, ο μπαμπάς και η μαμά δεν ήταν τόσο ασφαλείς.

Βέβαια, βέβαια. Ακριβώς εκεί θα είναι που θα είναι θεραπευτική όντως η ψυχοθεραπεία, αν του δώσει αυτή την ευκαιρία που δεν του έδωσαν εκείνοι.

Ήταν ωραία η κουβέντα μας σήμερα, πατέρα Φιλόθεε, και σίγουρα δεν τελειώνει εδώ.

Όταν οι άνθρωποι μπορούν να ακούν ο ένας τον άλλο και να συνδέονται, η συζήτηση δεν τελειώνει ποτέ. Χάρηκα πολύ που σας γνώρισα.

Κι εγώ χάρηκα πολύ και θα τα ξαναπούμε σύντομα.

Μια εξήγηση για τυχόν παρεξηγήσεις

2011-10-22T09:28:00.004+03:00

Επειδή διαπίστωσα οτι ένα κείμενο που δημοσίευσα πριν καιρό με τον τίτλο "Ο Κινέζος, ο Θεός κι' η Μοναξιά" έχει αναρτηθεί σε παρα πολλά μπλοκ γεγονός που σαφέστατα με χαροποιεί, θα ηθελα να διευκρινίσω κάποια πράγματα.

Το συγκεκριμένο κείμενο ειναι μια ημερολογιακή αφηγηματική μυθοπλασία και δεν αναφέρεται σε πραγματικά γεγονότα και πρόσωπα. Δηλαδή είναι η προσωπική μου αντίληψη και κατανόηση για την Βουδιστική και Ορθόδοξη ανθρωπολογία και Θεολογία.
Επίσης το κείμενο αυτό ήταν μια προπαρασκευαστική γραφή ενός εκτενέστερου διηγήματος με την ίδια θεματολογία το οποίο μέλλει να εκδοδεί σύντομα συν Θεω απο της εκδόσεις Αρμός σε προσωπική συλλογή διηγημάτων.

Ευχαριστώ πολύ!!!!
π. Λίβυος

«Μείνε πεινασμένος. Κάνε την τρέλα σου»

2011-10-01T12:17:00.005+03:00

Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗ mich@enet.gr, www.filoftero.blogspot.com

ΣΤΙΣ 24 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ φέτος, 2011, ο αμερικανός επιχειρηματίας Στιβ Τζομπς, 56 ετών, συνιδρυτής, πρώην πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Apple, υπέβαλε την παραίτησή του, δηλώνοντας ότι δεν μπορεί πλέον (υπονοώντας σοβαρά προβλήματα υγείας) να ανταποκριθεί στα καθήκοντά του.

Ο Στιβ Τζομπς πριν από λίγες μέρες υπέβαλε την παραίτησή του «κουρασμένος και αδύναμος» από την αρρώστιά του. Στις 12 Ιουνίου του 2005, ο Τζομπς είχε κάνει μια συγκλονιστική ομιλία κατά την τελετή αποφοίτησης στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. Κατά τη διάρκειά της, οι περισσότεροι απόφοιτοι έκλαιγαν συνεχώς. Στο τέλος, το χειροκρότημα δεν θα σταματούσε εάν δεν εκλιπαρούσε ο ίδιος τους φοιτητές, τους καθηγητές, τους συγγενείς και φίλους, «please stop, before Ι start». Η ομιλία εκείνη «κυκλοφόρησε» στο Ιντερνετ και έχει διαβαστεί από εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Τη μεταφράσαμε, και τη δημοσιεύουμε ολόκληρη σήμερα, στο «Ανθρώπων Εργα και Ημέρες».

Είναι τιμή μου που είμαι μαζί σας σήμερα στην τελετή αποφοίτησής σας από ένα από τα καλύτερα πανεπιστήμια στον κόσμο. Για να σας πω και την αλήθεια, αυτό είναι το πλησιέστερο που έχω φτάσει ποτέ σε τελετή αποφοίτησης. Σήμερα, θέλω να σας πω τρεις ιστορίες από τη ζωή μου. Αυτό, όλο κι όλο. Τίποτα σπουδαίο. Απλώς τρεις ιστορίες.

1Η πρώτη έχει να κάνει με το πώς να ενώνεις σημεία.

Εγώ εγκατέλειψα τις σπουδές μου στο Κολέγιο Reed τους πρώτους 6 μήνες, αλλά παρέμεινα εκεί ως drop-in (σ.σ.: που είναι ο φοιτητής ο οποίος αντί για 4 χρόνια, επιλέγει να σπουδάσει μόνο για 2 χρόνια στο πανεπιστήμιο) για άλλους 18 μήνες, οπότε και τα παράτησα οριστικά. Γιατί το έκανα αυτό, λοιπόν;

Ολα άρχισαν προτού καν γεννηθώ. Η βιολογική μου μητέρα ήταν πολύ νέα, ανύπαντρη φοιτήτρια, και αποφάσισε να με δώσει για υιοθεσία. Πίστευε πολύ βαθιά ότι θα έπρεπε να υιοθετηθώ από απόφοιτους πανεπιστημίου, από μορφωμένους ανθρώπους δηλαδή, και έτσι όλα είχαν κανονιστεί ώστε μόλις γεννιόμουν να με υιοθετούσαν ένας δικηγόρος και η γυναίκα του. Μόνο που, μόλις βγήκα από τη κοιλιά της μητέρας μου, οι δύο αυτοί άνθρωποι αποφάσισαν την τελευταία στιγμή ότι ήθελαν κορίτσι. Ετσι, λοιπόν, οι σημερινοί μου γονείς, οι οποίοι ήσαν σε λίστα αναμονής τότε, έλαβαν ένα τηλεφώνημα στη μέση της νύχτας και άκουσαν κάποιον να τους λέει: «Εχουμε, αναπάντεχα, ένα νεογέννητο αγόρι. Το θέλετε;». Και είπαν: «Βεβαίως».

Η βιολογική μου μητέρα ανακάλυψε αργότερα ότι η θετή μου μητέρα ποτέ δεν είχε αποφοιτήσει από κανένα πανεπιστήμιο, και ότι ο θετός μου πατέρας δεν είχε αποφοιτήσει καν από γυμνάσιο. Ετσι, αρνήθηκε να υπογράψει τα έγγραφα στα οποία χρειαζόταν η συμφωνία της ώστε να οριστικοποιηθεί η υιοθεσία μου. Υποχώρησε, όμως, λίγους μήνες αργότερα, όταν οι θετοί μου γονείς υποσχέθηκαν ότι κάποια μέρα θα με έστελναν σε πανεπιστήμιο. Να μορφωθώ.

Πράγματι, 17 χρόνια μετά, πήγα για σπουδές σε πανεπιστήμιο. Αλλά πολύ αφελώς, επέλεξα ένα πανεπιστήμιο το οποίο ήταν σχεδόν όσο ακριβό είναι και το Στάνφορντ, και έτσι όλες οι οικονομίες των σκληρά εργαζομένων γονιών μου ξοδεύονταν για τα δίδακτρά μου. Επειτα από 6 μήνες, όμως, δεν είχα ειλικρινή απάντηση στο ερώτημα εάν άξιζε τον κόπο οι γονείς μου να ξοδεύουν τόσα χρήματα για να σπουδάζω εγώ. Δεν έβλεπα να είχε αξία αυτή η επένδυσή τους.

Δεν είχα ιδέα τι ήθελα να κάνω στη ζωή μου. Και δεν είχα ιδέα εάν η πανεπιστημιακή ζωή θα με βοηθούσε να βρω την απάντηση. Κι όμως, ήμουν εκεί, και σπούδαζα, ξοδεύοντας όλα τα χρήματα που οι γονείς μου είχαν εξοικονομήσει ολόκληρη ζωή.

Ετσι, λοιπόν, πήρα μια μέρα την απόφαση να εγκαταλείψω τις σπουδές, πιστεύοντας ειλικρινά ότι όλα θα τακτοποιηθούν και ότι θα βρω τελικά το δρόμο μου. Ηταν σχεδόν τρομακτικό, τότε, αυτό που έκανα, αλλά καθώς κοιτάζω πίσω τώρα, νομίζω πως ήταν μία από τις καλύτερες αποφάσεις που πήρα ποτέ. Τη στιγμή που εγκατέλειψα το κανονικό πρόγραμμα σπουδών, σταμάτησα να παρακολουθώ τα υποχρεωτικά μαθήματα που δεν με ενδιέφεραν και άρχισα να πηγαίνω σ' εκείνα που μου φαίνονταν πιο ενδιαφέροντα. Κατ' επιλογήν.

Δεν ήταν όλα ωραία, εύκολα και ρομαντικά τότε. Δεν είχα δικό μου δωμάτιο στη φοιτητική εστία, κοιμόμουν στο πάτωμα των δωματίων μερικών φίλων μου, πήγαινα σε σουπερμάρκετ και τους επέστρεφα γυάλινες μπουκάλες Κόκα Κόλα και έπαιρνα 5 σεντς τη μία και αγόραζα κάτι να φάω, και περπατούσα 7 μίλια από τη μία άκρη της πόλης στην άλλη κάθε Κυριακή βράδυ για να πάρω δωρεάν ένα πιάτο καλό φαγητό που μοίραζαν σε κάποιο ναό των Χάρε Κρίσνα. Κι όμως, τα λάτρευα όλ' αυτά. Και όσα πράγματα ανακάλυψα τυχαία, ακολουθώντας την περιέργεια και τη διαίσθησή μου, αργότερα αποδείχτηκαν ανεκτίμητα. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα:

Το Κολέγιο Reed, εκείνον τον καιρό, διέθετε την πιο καλή σχολή καλλιγραφίας σε όλη τη χώρα. Σε όλη τη πανεπιστημιούπολη, κάθε αφίσα, κάθε ταμπέλα σε κάθε ντουλάπα ή συρτάρι καθηγητή, λέκτορα ή φοιτητή ήταν γραμμένη στο χέρι με την πιο όμορφη καλλιγραφία. Εγώ, επειδή είχα παραιτηθεί από το κανονικό πρόγραμμα σπουδών και έτσι δεν ήμουν αναγκασμένος να παρακολουθώ τα υποχρεωτικά μαθήματα, αποφάσισα να πάρω το μάθημα της καλλιγραφίας και να μάθω και εγώ να γράφω έτσι ωραία.

Εμαθα, λοιπόν, για τις γραμματοσειρές serif και san serif, έμαθα να τροποποιώ το διάστημα μεταξύ διαφόρων συνδυασμών γραμμάτων και έμαθα τι είναι εκείνο που κάνει τη σπουδαία τυπογραφία πραγματικά σπουδαία. Ηταν υπέροχο, ήταν ιστορικό, ήταν καλλιτεχνικά διακριτικό με τρόπο που καμιά επιστήμη δεν μπορεί να συλλάβει, και εγώ το έβρισκα τόσο, μα τόσο συναρπαστικό.

Τίποτα απ' όλα αυτά δεν είχαν βέβαια καμία ελπίδα πρακτικής εφαρμογής στη ζωή μου. Αλλά δέκα χρόνια αργότερα, όταν σχεδιάζαμε τον πρώτο υπολογιστή Macintosh, όλα όσα έμαθα στο μάθημα της καλλιγραφίας μού ξανάρθαν πάλι. Και τα ενσωματώσαμε όλα στο Mac. Ηταν το πρώτο κομπιούτερ με πραγματικά υπέροχη τυπογραφία. Ετσι, εάν δεν είχα παρατήσει εκείνον τον κύκλο υποχρεωτικών μαθημάτων στο πρώτο έτος του πανεπιστημίου, το Mac δεν θα είχε ποτέ ούτε τις πολλαπλές γραμματοσειρές ούτε και τα fonts με αναλογικά διαστήματα.

Και μιας και τα Windows απλώς αντέγραψαν το Mac, είναι πολύ πιθανό, σήμερα που σας μιλάω, κανένα PC να μην είχε αυτές τις εφαρμογές. Εάν δεν είχα παρατήσει τότε τα υποχρεωτικά μαθήματα, δεν θα πήγαινα ποτέ σ' αυτές τις τάξεις καλλιγραφίας και οι προσωπικοί υπολογιστές μπορεί να μην είχαν την υπέροχη τυπογραφία που έχουν σήμερα.

Βεβαίως, ήταν αδύνατον να δω τόσο πολύ μακριά όταν σπούδαζα τότε στο πανεπιστήμιο και να συνδέσω τα σημεία. Αλλά δέκα χρόνια μετά, κοιτώντας πίσω, ήταν πλέον πολύ σαφές. Πάλι, δεν μπορείς να συνδέσεις τα σημεία κοιτώντας εμπρός. Μπορείς να το κάνεις μόνο εάν κοιτάξεις πίσω εκ των υστέρων. Ετσι, πρέπει να έχεις εμπιστοσύνη ότι τα σημεία αυτά (ή, τα σημάδια, αν θέλετε), με κάποιον τρόπο, στο μέλλον θα ενωθούν. Πρέπει σε κάτι να έχεις πίστη. Στη διαίσθησή σου, στη μοίρα σου, στη ζωή, στο κάρμα, σε οτιδήποτε. Αυτή η προσέγγιση δεν με πρόδωσε ποτέ, και έχει κάνει όλη τη διαφορά στη ζωή μου.

2 Η δεύτερή μου ιστορία είναι για την αγάπη και την απώλεια.

Ημουν τυχερός - πολύ νωρίς ανακάλυψα τι ήθελα να κάνω στη ζωή. Ο Woz κι εγώ ξεκινήσαμε την Apple στο γκαράζ του σπιτιού των δικών μου, όταν εγώ ήμουν 20 χρόνων. Δουλέψαμε σκληρά και σε 10 χρόνια η Apple είχε αναπτυχθεί από μια δουλειά που την κάνανε δύο άνθρωποι μέσα σε ένα γκαράζ σπιτιού σε μια εταιρεία αξίας 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων με περισσότερους από 4.000 υπαλλήλους.

Είχαμε μόλις βγάλει στην αγορά την καλύτερή μας δημιουργία -το Macintosh- έναν χρόνο νωρίτερα, κι εγώ μόλις είχα γίνει 30 ετών. Και τότε, με απέλυσαν. Πώς μπορείς να απολυθείς από μία εταιρεία που ξεκίνησες και έστησες εσύ; Ε, καθώς η Apple μεγάλωνε, προσλάβαμε κάποιον που εγώ νόμιζα ότι ήταν ταλαντούχος για να διοικεί την εταιρεία μαζί μου. Και για τον πρώτο σχεδόν χρόνο, τα πράγματα πήγαιναν καλά. Αλλά τότε, τα οράματα και τα σχέδιά μας για το μέλλον άρχισαν να αποκλίνουν, και τελικά είχαμε μία «έκρηξη», έναν μεγάλο καβγά μεταξύ μας. Οταν συνέβη αυτό, το διοικητικό συμβούλιο τάχθηκε με το μέρος αυτού του ανθρώπου που εμείς είχαμε προσλάβει για να μας ξαλαφρώσει στη διοίκηση της εταιρείας.

Ετσι λοιπόν, στα 30 μου χρόνια, με πέταξαν έξω. Και μάλιστα με τον πιο «δημόσιο», πιο ταπεινωτικό τρόπο. Ο,τι ήταν έως τότε το επίκεντρο της ενήλικης ζωής μου, γκρεμίστηκε. Και αυτό για μένα ήταν ολέθριο, καταστροφικό.

Για μερικούς μήνες μετά δεν ήξερα τι να κάνω. Πίστευα πως είχα απογοητεύσει φοβερά όλη την προηγούμενη γενιά των επιχειρηματιών - ότι μου έπεσε η σκυτάλη τη στιγμή που μου την έδιναν για να συνεχίσω.

Συναντήθηκα με τον David Packard και τον Bob Noyce και προσπάθησα να απολογηθώ και να τους εξηγήσω γιατί τα είχα κάνει τόσο σκατά. Σκέφτηκα ακόμα να φύγω εντελώς από την Σίλικον Βάλεϊ και να εξαφανιστώ από προσώπου γης.

Αλλά κάτι άρχισε σιγά σιγά να ρίχνει λίγο φως στη ζωή μου. Αυτό το «κάτι» ήταν ότι αγαπούσα πολύ αυτό που έκανα. Οσα είχαν συμβεί στην Apple, δεν είχαν καν αγγίξει, για μένα, αυτό το «κάτι». Είχα γευτεί την απόρριψη, αλλά ήμουν ακόμα ερωτευμένος.

Και έτσι, αποφάσισα να ξεκινήσω πάλι από την αρχή. Δεν το έβλεπα τότε, αλλά αποδείχτηκε ότι η απόλυσή μου από την Apple ήταν ό,τι καλύτερο μπορούσε να μου είχε συμβεί. Το βάρος τού να είσαι επιτυχημένος αντικαταστάθηκε από την ελαφράδα τού να μπορείς και πάλι να είσαι πρωτάρης και να έχεις για όλα λιγότερη σιγουριά. Η απόλυσή μου με απελευθέρωσε και με βοήθησε να περάσω σε μία από τις πιο δημιουργικές περιόδους της ζωής μου.

Στα επόμενα πέντε χρόνια, ίδρυσα μια νέα εταιρεία, την NeXT, και ακόμα μία, την Pixar, και ερωτεύτηκα μια καταπληκτική γυναίκα που έμελλε να γίνει και σύζυγός μου. Η Pixar παρήγαγε την πρώτη στον κόσμο ταινία κινουμένων σχεδίων «φτιαγμένων» εξ ολοκλήρου στο κομπιούτερ, το «Toy Story», και είναι σήμερα το πιο επιτυχημένο στούντιο για παραγωγή τέτοιων ταινιών στον κόσμο.

Επίσης, σε μια συγκλονιστική ανατροπή των πραγμάτων, ή Apple εξαγόρασε την NeXT, εγώ επέστρεψα στην Apple και η τεχνολογία που αναπτύξαμε στην NeXT είναι σήμερα στην καρδιά της αναγέννησης της Apple. Και, μαζί με όλα αυτά, η Leurene και εγώ έχουμε μαζί μια θαυμάσια οικογένεια.

Είμαι σχεδόν σίγουρος ότι τίποτα από όλα αυτά δεν θα είχε συμβεί εάν δεν είχα απολυθεί από την Apple. Ηταν ένα φάρμακο με απαίσια γεύση, αλλά νομίζω πως τελικά ο ασθενής το χρειαζότανε. Μερικές φορές η ζωή σε χτυπάει στο κεφάλι με ένα τούβλο. Μη χάνετε την πίστη σας. Είμαι πεπεισμένος ότι το μόνο πράγμα που με κράτησε όρθιο ήταν ότι αγαπούσα πολύ αυτό που έκανα.

Πρέπει λοιπόν και εσείς να ανακαλύψετε τι πραγματικά σας αρέσει. Και αυτό αφορά και τη δουλειά που θα κάνετε, και τον σύντροφο που θα επιλέξετε στη ζωή σας. Η εργασία θα γεμίσει ένα μεγάλο μέρος της ζωής σας, και ο μόνος τρόπος για να είστε πραγματικά ικανοποιημένοι είναι να κάνετε αυτό που εσείς πιστεύετε ότι είναι μια σπουδαία δουλειά. Και ο μόνος τρόπος για να κάνει κάποιος μια σπουδαία δουλειά είναι να την αγαπήσει. Εάν δεν την έχετε ανακαλύψει ακόμα, μην απογοητευθείτε. Συνεχίστε να ψάχνετε. Μην επαναπαυτείτε. Μην συμβιβαστείτε.

Οπως όλα τα «θέματα της καρδιάς», όταν το ανακαλύψετε, θα το αισθανθείτε, θα καταλάβετε ότι «αυτό είναι». Και θα δείτε τότε ότι, όπως κάθε σπουδαία σχέση, έτσι και αυτή, όσο θα περνούν τα χρόνια, θα γίνεται όλο και καλύτερη. Ετσι λοιπόν, συνεχίστε να ψάχνετε έως ότου βρείτε αυτό το «κάτι» που θα ξέρετε ότι είναι το «δικό σας». Μην επαναπαυτείτε.

3Η Τρίτη ιστορία μου έχει να κάνει με το θάνατο.

Οταν ήμουν 17 ετών, διάβασα μια ρήση που έλεγε: «Εάν ζήσεις κάθε μέρα ωσάν να ήταν η τελευταία σου, κάποια μέρα είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα δικαιωθείς». Μου έκανε εντύπωση αυτή η ρήση, και έκτοτε, για τα τελευταία 33 χρόνια, κάθε πρωί κοιτάζομαι στον καθρέφτη και ρωτώ τον εαυτό μου: «Εάν η σημερινή μέρα ήταν η τελευταία της ζωής σου, θα ήθελα να κάνω αυτό που ετοιμάζομαι να κάνω σήμερα;». Και όποτε η απάντηση ήταν «όχι» για σειρά ημερών, ήξερα αμέσως ότι κάτι έπρεπε να αλλάξω.

Υπενθυμίζοντας στον εαυτό μου ότι «σύντομα θα πεθάνεις», βρήκα το πιο χρήσιμο εργαλείο ώστε να παίρνω τις σημαντικότερες αποφάσεις στη ζωή μου. Διότι σχεδόν όλα τα πράγματα -όλες οι εξωτερικές προσδοκίες, όλες οι υπερηφάνειες, όλοι οι φόβοι και οι όλες οι ντροπές για πιθανή αποτυχία- όλα αυτά απλώς γκρεμίζονται, εξαφανίζονται όταν βλέπεις μπροστά σου το θάνατο και μένουν μόνο εκείνα που είναι στ' αλήθεια σημαντικά.

Υπενθυμίζοντας στον εαυτό σου ότι μια μέρα θα πεθάνεις, είναι ο καλύτερος τρόπος για να αποφύγεις την παγίδα τού να σκέφτεσαι συνεχώς αυτά που θα χάσεις εάν πάρεις την «άλφα» ή «βήτα» απόφαση. Θυμήσου ότι είσαι ήδη γυμνός. Δεν υπάρχει κανένας λόγος, λοιπόν, να μην ακολουθήσεις αυτό που σου ζητάει η καρδιά σου.

Πριν από περίπου έναν χρόνο, μου ανακοίνωσαν οι γιατροί ότι έχω καρκίνο. Εκανα MRI (μαγνητική τομογραφία) στις 7.30 το πρωί και έδειξε ξεκάθαρα ότι είχα καρκίνο στο πάγκρεας. Τότε δεν ήξερα κάν τι είναι το πάγκρεας. Οι γιατροί μού είπαν ότι ο καρκίνος που είχα εγώ εκεί ήταν σχεδόν αθεράπευτος και ότι θα έπρεπε να αρχίσω να συνηθίζω στην ιδέα ότι δεν μου έμενε περισσότερη ζωή από τριών έως εννέα μηνών. Ο προσωπικός μου γιατρός με συμβούλευσε να επιστρέψω στο σπίτι και να αρχίσω αμέσως να τακτοποιώ τις «προσωπικές» μου υποθέσεις, μία φράση που χρησιμοποιούν ως κλισέ οι γιατροί αντί να σου πουν «προετοιμάσου να πεθάνεις».

Η «τακτοποίηση προσωπικών υποθέσεων» είναι να προσπαθήσεις να πεις, σε ελάχιστους μήνες, στα παιδιά σου όσα νόμιζες ότι είχες άλλα τουλάχιστον δέκα χρόνια για να τους τα πεις. Είναι, επίσης, να μην αφήσεις πίσω σου, πεθαίνοντας, εκκρεμότητες που θα ταλαιπωρήσουν τους δικούς σου ανθρώπους που θα μείνουν πίσω. Σημαίνει, τέλος, αυτό το «τακτοποίηση προσωπικών υποθέσεων», να βρεις τον κατάλληλο χρόνο και τρόπο για να αποχαιρετίσεις τα αγαπημένα σου πρόσωπα.

Ζούσα με αυτήν την καταραμένη διάγνωση κάθε μέρα της ζωής μου. Το ίδιο βράδυ που ανακοίνωσαν οι γιατροί ότι είχα καρκίνο, μου έκαναν και βιοψία ενδοσκοπικά, μέσω του λαιμού μου, στο στομάχι και από εκεί στα έντερα, πέρασαν μία βελόνα στο πάγκρεας και πήραν μερικά κύτταρα από τον καρκίνο. Εγώ ήμουν σε καταστολή, αλλά η γυναίκα μου, που ήταν παρούσα, μου είπε ότι όταν είδα οι γιατροί τα κύτταρα κάτω από ένα μικροσκόπιο, άρχισαν να κλαίνε, διότι αποδείχτηκε ότι είχα μια πολύ σπάνια μορφή καρκίνου του παγκρέατος που είναι θεραπεύσιμη με εγχείρηση. Σχεδόν όλες οι άλλες μορφές τέτοιου καρκίνου είναι καταδικασμένες. Ετσι, λοιπόν, με βάλανε στο χειρουργείο, και σήμερα είμαι μια χαρά.

Αυτό ήταν το κοντινότερο που έχω φτάσει στο θάνατο. Και ελπίζω να είναι το κοντινότερο που θα φτάσω σε αυτόν για τις επόμενες δεκαετίες. Εχοντας ζήσει, λοιπόν, αυτήν την εμπειρία, νομίζω πως μπορώ, με μεγαλύτερη σιγουριά απ' ό,τι όταν ο θάνατος ήταν για μένα απλώς μία «φιλοσοφική ιδέα», να πω ότι:

Κανείς δεν θέλει να πεθάνει. Ακόμα και οι άνθρωποι που θέλουν να πάνε στον Παράδεισο, δεν θέλουν να πεθάνουν για να φτάσουν εκεί. Και όμως, ο θάνατος είναι ο προορισμός που όλοι μοιραζόμαστε. Κανείς, ποτέ, δεν έχει γλιτώσει από αυτόν. Ο Θάνατος είναι, ίσως, η καλύτερη ανακάλυψη της Ζωής. Και έτσι, μάλλον, πρέπει να είναι. Ο Θάνατος είναι ο ατζέντης, ο μεσίτης, που σε βοηθά να αλλάξεις τη Ζωή σου, προτού έρθει αυτός να σε πάρει. Ξεκαθαρίζει το παλιό, προετοιμάζοντας το έδαφος για να 'ρθει το καινούργιο. Αυτή την στιγμή που σας μιλάω, το καινούργιο είστε εσείς. Αλλά κάποια μέρα, όχι πολύ μακρινή από τώρα, και εσείς θα εξελιχθείτε σιγά σιγά σε «παλιό», και θα... ξεκαθαριστείτε. Συγχωρήστε με που γίνομαι τόσο δραματικός, αλλά αυτή είναι η απλή αλήθεια.

Ο χρόνος σας είναι περιορισμένος. Μην τον σπαταλάτε, λοιπόν, ζώντας τη ζωή κάποιου άλλου ανθρώπου. Μην παγιδευτείτε από το δόγμα τού να ζείτε από τα αγαθά της σκέψης ενός άλλου. Μην αφήστε το θόρυβο από την άποψη άλλων ανθρώπων να πνίξει την δική σας, εσωτερική φωνή. Και, το πιο σημαντικό απ' όλα, να έχετε πάντα το θάρρος να ακολουθείτε την καρδιά και το ένστικτό σας. Αυτά τα δύο, κάπως, πάντοτε, γνωρίζουν ήδη τι εσύ θέλεις πραγματικά να γίνεις. Είναι δευτερεύοντα.

Οταν ήμουν νέος, υπήρχε ένα καταπληκτικό δημοσίευμα που είχε τίτλο «The Whole Earth Catalog» («Ο κατάλογος όλου του κόσμου»), που ήταν μία από τις βίβλους της δικής μου γενιάς. Τον είχε συντάξει ένας τύπος ονόματι Stewart Brand, που ζούσε όχι μακριά από εδώ, στο Menlo Park, και το ζωντάνεψε με το ποιητικό του άγγιγμα. Αυτό συνέβη στα τέλη της δεκαετίας του '60, πριν από τους προσωπικούς υπολογιστές (personal computers) και το desktop publishing. Ολα τυπώνονταν με τη χρήση γραφομηχανών, ψαλιδιού, και φωτογραφιών από μηχανές Polaroid. Ηταν, ας πούμε, σαν να 'χαμε το Google σε έντυπη μορφή, 35 χρόνια πριν έρθει αυτό που ξέρουμε σήμερα σε ηλεκτρονική: ήταν ιδεαλιστικό και ξεχείλιζε από υπέροχες εφαρμογές και ιδέες.

Ο Στιούαρτ και η ομάδα του έβγαλαν πολλές εκδόσεις του «The Whole Earth Catalog», και τότε, όταν είχε κάνει τον κύκλο του, έβγαλαν και μία τελευταία έκδοση. Αυτό συνέβη στα μέσα της δεκαετίας του '70, και είχα τη δική σας ηλικία. Στο οπισθόφυλλο της τελευταίας αυτής έκδοσης υπήρχε μία φωτογραφία που απεικόνιζε το ξημέρωμα σε έναν επαρχιακό δρόμο, ένα δρόμο στον οποίο θα μπορούσατε να βρεθείτε και εσείς κάποια στιγμή, εάν είστε περιπετειώδεις τύποι, να κάνετε οτοστόπ. Κάτω από αυτήν τη φωτογραφία, υπήρχε μια λεζάντα με τα λόγια: «Stay hungry. Stay foolish». Δηλαδή, «Μείνε πεινασμένος. Κάνε την τρέλα σου». Ηταν το αποχαιρετιστήριο μήνυμα της ομάδας του Στιούαρτ, καθώς υπέγραφαν την τελευταία τους έκδοση.

Μείνε πεινασμένος. Μείνε ανόητος. Αυτό ευχόμουν και εγώ πάντοτε για τον εαυτό μου. Και τώρα, καθώς αποφοιτάτε για να αρχίσετε μια καινούρια ζωή, εύχομαι και για σας το ίδιο, ακριβώς, πράγμα: «Stay Hungry. Stay Foolish. Thank you all very much».

ΥΓ.: Το πρωτότυπο κείμενο στα αγγλικά, υπάρχει στην ακόλουθη ηλεκτρονική διεύθυνση: http://news. stanford.edu/news/2005/june15/jobs-061505.html

*Διαβάζοντας αυτήν τη συγκλονιστική ομιλία του Στιβ Τζομπς, η πρώτη σκέψη είναι εάν υπάρχει στην Ελλάδα ένας τέτοιος άνθρωπος, από τον επιχειρηματικό τομέα, που να έχει πετύχει τόσα πράγματα και που να μπορούσε να μιλήσει έτσι σε τελειόφοιτους φοιτητές ενός πανεπιστημίου μας. (Αν ερχόταν εδώ ο ίδιος ο Τζομπς, ίσως κάποιοι και να τον χλεύαζαν...) Αλλο ερώτημα: Γίνονται τελετές αποφοίτησης εδώ; Και εάν γίνονται, θεωρείται σπουδαίο γεγονός για τα παιδιά και τους γονείς τους ή είναι απλώς τυπική διαδικασία; Κι ακόμα: Εσύ, όταν αποφοίτησες εδώ, ένιωθες τη χαρά και την ικανοποίηση ότι είχες πετύχει κάτι σημαντικό, και ότι ανοιγόταν ένα μέλλον μπροστά σου με ελπίδες; Σιωπή. Γιατί, σε όλα αυτά, οι απαντήσεις συμπυκνώνονται σε μια μόνο, άδεια εικόνα. Από την οποία απουσιάζουν όλοι, και όλα. Πρώτος και καλύτερος, εσύ!

**Η απόλυσή μου από την Apple με απελευθέρωσε και με βοήθησε να περάσω σε μια από τις πιο δημιουργικές περιόδους της ζωής μου.

**Ηταν τρομακτικό που εγκατέλειψα τις σπουδές, αλλά, καθώς κοιτάζω πίσω τώρα, νομίζω πως ήταν μια από τις καλύτερες αποφάσεις που πήρα ποτέ.

**Πρέπει να ανακαλύψετε τι πραγματικά σας αρέσει. Και αυτό αφορά και τη δουλειά που θα κάνετε, και τον σύντροφο που θα επιλέξετε στη ζωή σας.

* Ο θάνατος είναι ο ατζέντης, ο μεσίτης, που σε βοηθάει να αλλάξεις τη ζωή σου, προτού έρθει αυτός να σε πάρει.

**Ο χρόνος σας είναι περιορισμένος. Μην τον σπαταλάτε, ζώντας τη ζωή κάποιου άλλου ανθρώπου. Να έχετε πάντα το θάρρος να ακολουθείτε την καρδιά και το ένστικτό σας.